Społeczność lokalna w sytuacji kryzysowej. Ćwiczenia z rezyliencji

Maria Halamska

doi:10.53098/wir.2026.2.211/01

Authors

Maria Halamska Prof. dr hab. Maria Halamska, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Zakład Socjologii Wsi, ul. Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa https://orcid.org/0000-0003-4133-9935

DOI:

https://doi.org/10.53098/wir.2026.2.211/01

Keywords:

local community resilience, resilience model, Ukrainian war refugees, case study of a commune

Abstract

Aim of the work: The aim of this analysis was to assess the adaptive capacity of a local community – its resilience potential – as manifested through crisis-response measures taken during a crisis situation. Resilience – according to as been defined as a process combining a set of adaptive capacities with a positive trajectory of functioning and adaptation following a disruption.
Research method: The analysis is based on a case study describing the measures taken in an urban-rural commune during the first 100 days of Russia’s invasion of Ukraine in February 2022. During this period, approximately 800 Ukrainian war refugees passed through the commune, of whom around 500 found shelter.
Key results: The following are described: the organisation of the commune’s support structure (the crisis team), the procedure for receiving refugees, methods of gathering and increasing resources (accommodation, material aid, food), and medical assistance. These were actions undertaken individually by residents and local institutions (local government, state and civil society organisations), coordinated by the crisis team.
Main conclusions: These actions were compared with the model of community resilience, comprising four interrelated sets of characteristics: level of economic development, social capital, information and communication, and social competence. It was found that local communities/local authorities have considerable – though not uniform – resilience potential.

References

Abłażewicz, U. (2025). Rezyliencja społeczności (community resilience). O kształtowaniu rezyliencji społecznej małych miast i ich mieszkańców. W: M. Zemła (red.). Małe miasta. Źródła wiedzy (s. 771–786). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Beck, U. (2004). Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności (S. Cieśla, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Bilewicz, M. (2024). Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości. Wydawnictwo Mando.

Błąd, M. (2022). Rural resilience jako nowa koncepcja rozwoju wsi. Wieś i Rolnictwo, 1(194), 7–39.

Bojar, H. (2014). Lokalne wzory solidarności społecznej w sytuacjach zagrożeń naturalnych i klęsk żywiołowych. W: J. Grotowska-Leder (red.). Więzi społeczne, sieci społeczne w perspektywie procesów inkluzji i wykluczenia społecznego (s. 71–82). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Chęcińska, K., Kaczmarek-Śliwińska, M. (2025). From face-to-face to Facebook. Wieś i Rolnictwo, 2(207), 139–156.

Czerska-Shaw, K., Krzyworzeka-Jelinowska, A., Mucha, J. (2022). Mobilizacja pomocy uchodźczyniom i uchodźcom ukraińskim w Krakowie. https://owim.uek.krakow.pl/wp-content/uploads/user-files/reports/Raport%20Mobilizacja%20Pomocy_2023.pdf

Drobniak, A. (2022). Rezyliencja – dlaczego jej potrzebujemy? https://www.gov.pl/web/wuf11/rezyliencja--dlaczego-jej-potrzebujemy

Górska-Rożej, K. (2024). Znaczenie adaptacji i umiejętności adaptacyjnych w procesie kształtowania odporności na zagrożenia w społeczności na poziomie lokalnym. Wiedza Obronna, 288(3), 68–81. https://wiedzaobronna.edu.pl/index.php/wo/article/view/313

Granovetter, M. (1973). The strength of weak ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360–1380.

Halamska, M. (2023a). Uchodźcy ukraińscy w społecznościach lokalnych. Czas samorządów. Wieś i Rolnictwo, 4(201), 127–155.

Halamska, M. (red.) (2023b). Potencjał absorbcji uchodźców przez wiejskie i małomiasteczkowe społeczności lokalne. Raport z badań. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Halamska, M. (2025). Polska lokalna wobec ukraińskich uchodźców wojennych. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Holling, S.C. (1973). Resilience and stability of ecological systems. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics, 4, 1–23.

Norris, F.H., Stevens, S.P., Pfefferbaum, B., Wyche, K.F., Pfefferbaum, R.L. (2008). Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness. American Journal of Community Psychology, 41(1–2), 127–150.

Olsson, L., Jerneck, A., Thoren, H., Persson, J., O’Byrne, D. (2015). Why resilience is unappealing to social science: Theoretical and empirical investigations of the scientific use of resilience. Science Advances, 1(4).

Pfefferbaum, B., Reissman, D., Pfefferbaum, R., Klomp, R., Gurwitch, R. (2005). Building resilience to mass trauma events. W: L. Doll, S. Bonzo, J. Mercy, D. Sleet (red.). Handbook on Injury and Violence Prevention (s. 347–358). Kluwer Academic Publishers.

Podgórecki, A. (1998). Socjologiczna teoria prawa (Ł.M. Kwaśniewska, R. Smogór, tłum.). Interart.

Sekuła, A. (2016). System subwencjonowania jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej.

Spik, A. (2025). Rezyliencja: panaceum, moda czy oszustwo? Znaczenie i zastosowanie pojęcia w zarządzaniu organizacjami. Studia i Materiały Wydziału Zarządzania UW, (1(42)), 75–90.

Stachewicz, K. (2010). Kryzys jako kategoria filozoficzna. Teologia i Moralność, 7, 7–16.

Stępka, M. (2021). Rezyliencja jako paradygmat bezpieczeństwa w czasach przewlekłych kryzysów. Przegląd Politologiczny, 2, 105–117.

Strauss, A., Corbin, J. (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques. Sage Publications.

Sztompka, P. (2005). Socjologia zmian społecznych (J. Konieczny, tłum.). Wydawnictwo Znak.

Szykuła-Piec, B. (2024). Rezyliencja i odporność w naukach o bezpieczeństwie. Central European Journal of Security Studies, 2(2), 7–18.

Śpiewak, R., Halamska, M. (2025). A stranger in my village: Ukrainian refugees in Poland’s rural areas. Central and Eastern European Migration Review, 14(2), 355–375.

Tisseron, S. (2024). La résilience. Presses Universitaires de France.

Ustawa (1990). Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95; t.j. Dz.U. 2026 poz. 662).

Ustawa (1997). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483).

Ustawa (1998). Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. 1998 nr 91 poz. 578; t.j. Dz.U. 2025 poz. 1684; Dz.U. 2026 poz. 252).

Ustawa (2004). Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593; t.j. Dz.U. 2026 poz. 639).

Ustawa (2007). Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. 2007 nr 89 poz. 590; t.j. Dz.U. 2026 poz. 574, 815).

Ustawa (2013). Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. 2013 poz. 1650; t.j. Dz.U. 2025 poz. 1079, 1794; Dz.U. 2026 poz. 203).

Ustawa (2022). Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. 2022 poz. 583; t.j. Dz.U. 2025 poz. 337, 620, 621, 1301, 1794; 2026 poz. 203, 635).

WiR (Wieś i Rolnictwo). (2020). Wiejskie okruchy pandemii – społeczności i ich instytucje, 3(188).

Wysocki, J. (2008). Rola zasobów i umiejętności w kształtowaniu strategii rozwojowych przedsiębiorstwa. W: A. Herman, K. Poznańska (red.). Przedsiębiorstwo wobec wyzwań globalnych. Tom 1 (s. 307–328). Oficyna Wydawnicza SGH.

Yin, R.K. (2015). Studium przypadku w badaniach naukowych. Projektowanie i metody (J. Gilewicz, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zakrzewska-Manterys, E. (1996). Odteoretycznianie świata społecznego. Podstawowe pojęcia teorii ugruntowanej. Studia Socjologiczne, 1, 6–25.

Zebrowski, C. (2013). The nature of resilience. Resilience, 1(3), 159–173.