Koła gospodyń wiejskich w Polsce jako przykład platformy społecznej aktywującej zasoby przedsiębiorczości kobiet
DOI:
https://doi.org/10.53098/wir.2026.2.211/05Słowa kluczowe:
koła gospodyń wiejskich, platforma społeczna, aktywność, przedsiębiorczość kobietAbstrakt
Cel pracy: Celem artykułu była analiza funkcjonowania wybranych KGW jako platform społecznych oraz identyfikacja mechanizmów, poprzez które mogą one sprzyjać aktywizacji przedsiębiorczości kobiet wiejskich.
Metoda badawcza: W badaniu zastosowano podejście mieszane, łączące analizę ilościową (badanie ankietowe CAWI, N = 389) oraz jakościową (10 wywiadów grupowych pogłębionych, przeprowadzonych w latach 2023–2024 na obszarze Karpat Polskich).
Kluczowe wyniki: Wyniki badań własnych pokazały, że KGW realizują wielofunkcyjne działania o charakterze społecznym, kulturowym i ekonomicznym, pełniąc funkcję lokalnych przestrzeni integracji i aktywności. Mechanizmy uczestnictwa mają głównie charakter relacyjny, natomiast współpraca z instytucjami lokalnymi sprzyja pozyskiwaniu i alokacji zasobów finansowych, rzeczowych i kompetencyjnych.
Główne wnioski: Zgodnie z uzyskanymi wynikami działalność w KGW może sprzyjać rozwojowi kompetencji organizacyjnych, wzrostowi pewności siebie oraz kształtowaniu postaw przedsiębiorczych kobiet, a także stopniowemu przechodzeniu od aktywności społecznej do działań o charakterze quasiprzedsiębiorczym. Wkładem artykułu jest konceptualizacja KGW jako platform społecznych, organizujących interakcje społeczne i ekonomiczne, oraz empiryczne wskazanie mechanizmów, dzięki którym oddolna aktywność kobiet może przekształcać się w trwałe formy działania społeczno-ekonomicznego.
Bibliografia
Ahmad, Z., Esposito, P. (2025). Collaborative governance for social change and environmental sustainability: A case study of Campania Region. Administrative Sciences, 15(6), 217. DOI: https://doi.org/10.3390/admsci15060217
Ansell, C., Torfing, J. (2021). Public Governance as Co-Creation: A Strategy for Revitalizing the Public Sector and Rejuvenating Democracy. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108765381
Bartelheimer, C., zur Heiden, P., Lüttenberg, H., Beverungen, D. (2022). Systematizing the lexicon of platforms in information systems: A data-driven study. Electron Markets, 32, 375–396. DOI: https://doi.org/10.1007/s12525-022-00530-6
Berglund, K., Gaddefors, J., Lindgren, M. (2016). Provoking identities: Entrepreneurship and emerging identity positions in rural development. Entrepreneurship and Regional Development, 28(1–2), 76–96. DOI: https://doi.org/10.1080/08985626.2015.1109002
Biejat, M., Wójcikowska, K. (2015). O roli tradycji we współczesnej działalności kół gospodyń wiejskich. Wieś i Rolnictwo, 1.2 (166.2), 97–109. DOI: https://doi.org/10.53098/wir.2015.1.2.166.2/07
Bielecka, M.J. (2011). Partnerstwo terytorialne dla rozwoju regionalnego i lokalnego. Barometr Regionalny. Analizy i prognozy, (4(26)), 45–52. DOI: https://doi.org/10.56583/br.1304
Bohdziewicz-Lulewicz, M., Sutuła, J. (2012). Ekonomia społeczna jako instrument rozwoju regionu oraz społeczności lokalnych. Ekonomia Społeczna, 2, 51–63. Bourdieu, P. (2008). Zmysł praktyczny (M. Falski, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bryson, J.M., Crosby, B.C., Bloomberg, L. (2015). Creating Public Value in Practice: Advancing the Common Good in a Multi-Sector, Shared Power, No-One-Wholly-In-Charge World. Routledge. DOI: https://doi.org/10.1201/AUEPUBADMPUP
Bryson, J.M., Crosby, B.C., Stone, M.M. (2015). Designing and implementing cross-sector collaborations: Needed and challenging. Public Administration Review, 75(5), 647–663. DOI: https://doi.org/10.1111/puar.12432
Bushouse, B. (2011). Governance structures: Using IAD to understand variation in service delivery for club goods with information asymmetry. Policy Studies Journal, 39(1), 105–119. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1541-0072.2010.00398.x
Chimiak, G. (2006). How Individuals Make Solidarity Work. Seria: Biblioteka Pożytku Publicznego. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.
Chmielewska, B. (2021). Kierunki aktywności kół gospodyń wiejskich na przykładzie województwa mazowieckiego. Zagadnienia Doradztwa Rolniczego, 1(103), 23–57.
Cyboran, B. (2018). Animacja w systemie zależności instytucjonalnych. Uwarunkowania rozwoju animacji społeczno-kulturalnej na tle polskiej polityki kulturalnej po 1989 roku. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/2d8fbdb1-3c8f-4dfe-afd4-93fba9501f0f/content
Duchek, S. (2020). Organizational resilience: A capability-based conceptualization. Business Research, 13, 215–246. DOI: https://doi.org/10.1007/s40685-019-0085-7
Frączak, P. (2021). Historia kół gospodyń wiejskich – między emancypacją a kolonizacją wsi. Kwartalnik Trzeci Sektor, 55(03), 42–56.
Gah, Y., Nugroho, A.Y., Arif, M. (2020). Factors influencing women entrepreneurship in rural area, an exploratory study in Nusa Tenggara Timur Province of Indonesia. W: Proceedings of the 2nd International Conference on Inclusive Business in the Changing World – ICIB (s. 754–770). DOI: https://doi.org/10.5220/0008547307540770
Gittell, M., Ortega-Bustamante, I., Steffy, T. (2000). Social capital and social change: Women’s community activism. Urban Affairs Review, 36(2). DOI: https://doi.org/10.1177/10780870022184804
Giza-Poleszczuk, A., Baczko-Dombi, A., Komendant-Brodowska, A., Schimanek, T. (2021). Metoda animacji społeczności lokalnych na rzecz dobra wspólnego. Teoria i praktyka. kademia Rozwoju Filantropii w Polsce.
Giza-Poleszczuk, A., Komendant-Brodowska, A. (2013). Jak lokalnie budować dobro wspólne? Poradnik dla działających lokalnie. Lokalne Partnerstwa PAWF.
Graniszewski, L. (2017). Governance w Polsce – udział organizacji pozarządowych we współrządzeniu publicznym. Rocznik Administracji Publicznej, 3, 166–181. DOI: https://doi.org/10.4467/24497800RAP.17.011.7062
Grzebisz-Nowicka, Z. (1995). Działalność organizacji Kół Gospodyń Wiejskich na rzecz kobiet i ich rodzin. W: J. Sawicka (red.). Kobieta wiejska w Polsce. Rodzina, praca, gospodarstwo (s. 145–190). Wydawnictwo Jadran.
GUS (Główny Urząd Statystyczny). (2024a). Podmioty ekonomii społecznej w 2023 roku.
GUS (Główny Urząd Statystyczny). (2024b). Sektor non-profit w 2022 r.
Hesmondhalgh, D., Campos Valverde, R., Kaye, D., Li, Z. (2023). Digital platforms and infrastructure in the realm of culture. Media and Communication, 11(2), 296–306. DOI: https://doi.org/10.17645/mac.v11i2.6422
Imanuella, S.F., Idris, A., Kamaruddin, N. (2025). Social entrepreneurship and rural development in post-independence Indonesia. Social Enterprise Journal, 21(1), 46–66. DOI: https://doi.org/10.1108/SEJ-12-2023-0155
Kabeer, N. (1999). Resources, agency, achievements: Reflections on the measurement of women’s empowerment. Development and Change, 30(3), 438. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-7660.00125
Kalisiak-Mędelska, M. (2013). Partnerstwo lokalne – istota i znaczenie na przykładzie lokalnych grup działania. Biblioteka Regionalisty, 13, 73–96.
Kijańska, K. (2025). Konstytucyjna zasada społeczeństwa obywatelskiego a rozwój lokalny z udziałem Lokalnych Grup Działania. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 3(85), 145–156. DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2025.03.11
Kilelu, C.W., Klerkx, L., Leeuwis, C. (2013). Unravelling the role of innovation platforms in supporting co-evolution of innovation: Contributions and tensions in a smallholder dairy development programme. Agricultural Systems, 118, 65–77. DOI: https://doi.org/10.1016/j.agsy.2013.03.003
Konior, A., Kopeć, K., Góral, A., Ogunyemi, K. (red.). (2025). Humanistic Management in the Public Sector: Global Contexts and Perspectives. Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-73522-6
Lu, P., Zhou, L., Fan, X. (2023). Platform governance and sociological participation. The Journal of Chinese Sociology, 10(1), 3. DOI: https://doi.org/10.1186/s40711-023-00181-w
Łojko, M. (2018). Partnerstwo lokalne w ekonomii społecznej jako nowy paradygmat budowania spójności społecznej. Kwartalnik Kolegium Ekonomiczno-Społecznego „Studia i Prace”, 34(2), 39–57. DOI: https://doi.org/10.33119/KKESSiP.2018.2.2
Łuszczyńska, M. (2026). Social capital of the Rural Women’s Circles (KGW) and their connections with social work in Poland. W: N. Allassad Alhuzail, K. Majumdar (red.). Indigenous Women’s Resilience, Leadership and Social Change: Intersection of Knowledge, Tradition, and Justice (s. 191–213). Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-032-07182-8_11
Marody, M., Giza-Poleszczuk, A. (2000). Changing images of identity in Poland: From the self-sacrificing to the self-investing woman? W: G. Kligman, S. Gal (red.). Reproducing Gender: Politics, Publics, and Everyday Life after Socialism (s. 151–175). Princeton University Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9780691228013-007
Matysiak, I. (2009). Koła gospodyń wiejskich i ich funkcje w kontekście specyfiki trzeciego sektora w wybranych społecznościach wiejskich. W: B. Budrowska (red.). Kobiety, feminizm, demokracja (s. 220–243). Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.
Meek, J.W. (red.). (2021). Handbook of Collaborative Public Management. Edward Elgar Publishing. DOI: https://doi.org/10.4337/9781789901917
Mitchell-Wong, J., Goh, S.K., Chhetri, M.B., Kowalczyk, R., Vo, B.Q. (2008). Framework for open, distributed and self-managed social platforms. W: L.M. Camarinha-Matos, W. Picard (red.). IFIP – The International Federation for Information Processing: Pervasive Collaborative Networks, volume 283 (s. 361–368). Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-0-387-84837-2_37
Nicholls, A. (red.). (2006). Social Entrepreneurship: New Models of Sustainable Social Change. Oxford University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780199283873.001.0001
Nicholls, A. (2008). Capturing the performance of the Socially Entrepreneurial Organization (SEO): An organizational legitimacy approach. W: J. Robinson, J. Mair, K. Hockerts (red.). International Perspectives on Social Entrepreneurship Research (s. 27–74). Palgrave Macmillan.
Olejniczak, W. (2021). Kierunki aktywności kół gospodyń wiejskich. Turystyka i Rozwój Regionalny, (16), 67-75. DOI: https://doi.org/10.22630/TIRR.2021.16.20
Olmedo, L., van Twuijver, M., O’Shaughnessy, M. (2023). Rurality as context for innovative responses to social challenges: The role of rural social enterprises. Journal of Rural Studies, 99, 272–283. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2021.04.020
Ostrom, E. (1990). Governing the Commons. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511807763
Ostrom, E. (2005). Understanding Institutional Diversity. Princeton University Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9781400831739
Parreira, M.J., Pires, I. (2025). Empowering rural communities on rural pact implementation: A human-ecological perspective on social innovation and rural young entrepreneurship. Proceedings, 113(1), 2. DOI: https://doi.org/10.3390/proceedings2025113002
Ptak, A. (2017). Kapitał społeczny sołtysów. Wieś i Rolnictwo, 2(175), 29–48. DOI: https://doi.org/10.53098/wir022017/02
Richter, R. (2019). Rural social enterprises as embedded intermediaries: The innovative power of connecting rural communities with supra-regional networks. Journal of Rural Studies, 70, 179–187. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2017.12.005
Rudolf, W. (2008). Partnerstwo lokalne/regionalne jako forma praktycznej realizacji koncepcji governance w zarządzaniu jednostką terytorialną. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 3(1203), 440–448.
Rudolf, W. (2010). Koncepcja governance i jej zastosowanie – od instytucji międzynarodowych do niższych szczebli władzy. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica, 245, 73–82.
Sadowska, B., Węsierska-Chyc, L. (2014). Partnerstwo jako nowa instytucja demokracji lokalnej. Ekonomia Społeczna, 1(9), 9–19.
Sadowska, B., Węsierska, L. (2024). Przewodnik po ekonomii społecznej. Jak wpływać na polityki publiczne, żeby przekształcać pomoc doraźną i socjalną w rozwojową. Fundacja Pomocy Wzajemnej Barka.
Sarkki, S., Dalla Torre, C., Fransala, J., Živojinović, I., Ludvig, A., Górriz-Mifsud, E., Melnykovych, M., Sfeir, P.R., Arbia, L., Bengoumi, M., Chorti, H., Gramm, V., López Marco, L., Ravazzoli, E., Nijnik, M. (2021). Reconstructive social innovation cycles in women-led initiatives in rural areas. Sustainability, 13(3), 1231, DOI: https://doi.org/10.3390/su13031231
Sawicka, J. (1996). Koła gospodyń wiejskich jako społeczno-zawodowa organizacja kobiet. Wieś i Rolnictwo, 2(91), 75–88.
Sawicka, J., Pruś, E. (2021). Rola gospodarki społecznej w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Nauki Ekonomiczne, 33, 105–122.
Schut, M., Klerkx, L., Sartas, M., Lamers, D., McCampbell, M., Ogbonna, I., Kaushik, P., Atta-Krah, K., Leeuwis, C. (2018). Innovation platforms: Experiences with their institutional embedding in agricultural research for development. Experimental Agriculture, 54(4), 537–561. DOI: https://doi.org/10.1017/S001447971500023X
Steiner, A., Teasdale, S. (2019). Unlocking the potential of rural social enterprise. Journal of Rural Studies, 70, 144–154. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2017.12.021
Steinerowski, A., Steinerowska-Streb, I. (2012). Can social enterprise contribute to creating sustainable rural communities? Using the lens of structuration theory to analyse the emergence of rural social enterprise. Local Economy: The Journal of the Local Economy Policy Unit, 27(2), 167–182. DOI: https://doi.org/10.1177/0269094211429650
Szatur-Jaworska, B. (2025). Szanse i utrudnienia deinstytucjonalizacji usług społecznych dla osób starszych mieszkających na wsi – wnioski z badań jakościowych. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 87(3), 359–378. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2025.87.3.21
Szczepańska, B., Szczepański, J. (2019). Współczesne role kół gospodyń wiejskich w społecznościach lokalnych (na przykładzie województwa dolnośląskiego). Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 68, 67–79. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-600X.68.05
Tirziu, A.-M., Vrabie, C. (2018). Living labs – instruments of social innovation in rural areas. Central and Eastern European EDem and EGov Days 2017 (s. 511–523). DOI: https://doi.org/10.24989/ocg.v325.42
Ustawa (2018). Ustawa z 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz.U. 2018 poz. 2212; t.j. Dz.U. 2025 poz. 310).
Wywiady z badania „Podmioty ekonomii społecznej – zjawisko, idea czy nowy paradygmat ekonomii heterodoksyjnej? Studium przypadku kół gospodyń wiejskich z makroregionu Karpat Polskich” [w posiadaniu autorek].
Zajda, K. (2022). Współpraca podmiotów lokalnej polityki społecznej a systemy innowacji społecznych w gminach wiejskich. Wieś i Rolnictwo, 1(194), 41–55. DOI: https://doi.org/10.53098/wir012022/02
Pobrania
Liczba pobrań artykułu
Strony
Opublikowane
2026-08-31Jak cytować
Numer
Dział
