Zmiany na wsi w ostatnim stuleciu widziane z różnych perspektyw. Na marginesie książki Joanny Kuciel-Frydryszak, Chłopki. Opowieść o naszych babkach

Andrzej Rosner

doi:10.53098/wir.2025.3.208/05

Autor

Andrzej Rosner Prof. dr hab. Andrzej Rosner, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Zakład Ekonomii Wsi, ul. Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa https://orcid.org/0000-0001-5271-2278

DOI:

https://doi.org/10.53098/wir.2025.3.208/05

Słowa kluczowe:

chłopki, przemiany społeczne, perspektywa historyczna

Abstrakt

Artykuł odwołuje się do publikacji powstałych w Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN w ramach projektu „Ciągłość i zmiana” dotyczącego zmian na wsi w Polsce w okresie stu lat po odzyskaniu niepodległości oraz do książki autorstwa Joanny Kuciel-Frydryszak, Chłopki. Opowieść o naszych babkach. Opracowania Instytutu mają charakter naukowy, pokazują dokonujące się procesy w sposób obiektywny, posługując się m.in. statystyką. Książka Chłopki dotyczy zaś okresu po I wojnie światowej i oparta jest na materiałach o charakterze jakościowym. W artykule pokazano, że ocena tych samych procesów ze współczesnej perspektywy badawczej i perspektywy ówczesnych mieszkańców wsi w wielu przypadkach się różni. Dotyczy to m.in. zmian w strukturze rodziny i obyczajach związanych z doborem partnerów życiowych. Ogromnemu postępowi w jakości życia na wsi w okresie ostatnich stu lat towarzyszyły zmiany obyczajowe, które dla mieszkańców wsi były trudne do zaakceptowania, gdyż naruszały ich normy kulturowe.

Bibliografia

Bourdieu P. (1986). The forms of capital. W: J.G. Richardson (red.). Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (s. 241–258). New York: Greenwood Press.

Brassley P., Segers Y., Van Molle L. (red.). (2012). War, Agriculture, and Food: Rural Europe from the 1930s to the 1950s. New York–London: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203121429

Chałasiński J. (1938). Młode pokolenie chłopów. Procesy i zagadnienia kształtowania się warstwy chłopskiej w Polsce. T. 1–4. Warszawa: Państwowy Instytut Kultury Wsi.

Fudenberg D., Gilbert R.J., Stiglitz J.E., Tirole J. (1983). Preemption, leapfrogging, and competition in patent races. European Economic Review, 22(1), 3–31. DOI: https://doi.org/10.1016/0014-2921(83)90087-9

Gałęski B. (1963). Chłopi i zawód rolnika. Studia z socjologii wsi. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Gawryszewski A. (2005). Ludność Polski w XX wieku. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN.

GUS [Główny Urząd Statystyczny]. (2023). Rocznik Demograficzny 2023. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny.

Halamska M. (2020). Wieś polska 1918–2018. W poszukiwaniu źródeł teraźniejszości. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Halamska M., Stanny M., Wilkin J. (red.). (2021). Ciągłość i zmiana. Sto lat rozwoju polskiej wsi. 1918–2018. Tom 3. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Halamska M., Stanny M., Wilkin J. (red.). (2019). Ciągłość i zmiana. Sto lat rozwoju polskiej wsi. 1918–2018. Tom 1 i 2.Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Wydawnictwo Naukowe Scholar. DOI: https://doi.org/10.53098/9788373839984

Holzer J.Z. (1999). Demografia. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

IGS [Instytut Gospodarstwa Społecznego]. (1939). Bezrobocie wśród chłopów. Warszawa: Instytut Gospodarstwa Społecznego.

IGS (1937). Struktura społeczna wsi polskiej. Warszawa: Instytut Gospodarstwa Społecznego.

IGS (1935–1936). Pamiętniki chłopów. T. 1–2. Warszawa: Instytut Gospodarstwa Społecznego.

Kaliński J., Przygodzka R., Zalesko M. (2014). Historia gospodarcza świata XIX i XX wieku. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Kaniowska K. (2014). Narracja i zaangażowanie. Kazimiera Zawistowicz-Adamska i „Społeczność wiejska”. W: G. Kubica, K. Majbroda (red.). Obserwatorki z wyobraźnią. Etnograficzne i socjologiczne pisarstwo kobiet (s. 229–240). Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Wrocławski.

Kowalczyk A. (2018). Brakująca połowa dziejów. Krótka historia kobiet na ziemiach polskich. Warszawa: W.A.B.

Kuciel-Frydryszak J. (2023). Chłopki. Opowieść o naszych babkach. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy.

Ravenstein E.G. (1889). The laws of migration. Journal of the Royal Statistical Society, 52(2), 241–305. DOI: https://doi.org/10.2307/2979333

Schutz A. (1945). The stranger: An essay in social psychology. American Journal of Sociology, 49(6), 499–507. DOI: https://doi.org/10.1086/219472

Scott J.W. (1988). Gender and the Politics of History. New York: Columbia University Press. DOI: https://doi.org/10.7312/scot91266

Spongberg M. (2003). Writing Women’s History Since the Renaissance. London–New York: Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1007/978-0-230-20307-5

Thompson W.S. (1929). Population. American Journal of Sociology, 34(6), 959–975. DOI: https://doi.org/10.1086/214874

Żarnowska A., Szwarc A. (red.) (1990–2006). Seria: Kobieta i… Społeczno-kulturowe aspekty seksualności. Wiek XIX i XX. Warszawa: Instytut Historyczny UW, Wydawnictwo DiG.