Rola przybyszów z miasta w kształtowaniu życia społeczno-ekonomicznego na wsi

Jerzy Bański

doi:10.53098/wir.2025.3.208/04

Autor

Jerzy Bański Prof. dr hab. Jerzy Bański, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, ul. Twarda 51/55, 00-818 Warszawa https://orcid.org/0000-0001-9056-0404

DOI:

https://doi.org/10.53098/wir.2025.3.208/04

Słowa kluczowe:

przybysze z miast, mieszkańcy wsi, transfer wiedzy, aktywność społeczna, kontrurbanizacja

Abstrakt

Przybysze z miasta – zarówno ci decydujący się na stałe osiedlić na wsi, jak i odwiedzający wieś czasowo właściciele drugich domów – stanowią ważny potencjał społeczny, kulturowy i ekonomiczny, który może korzystnie wpływać na szeroko rozumiane życie wsi. Warunkiem wykorzystania tego potencjału są przede wszystkim intensywne kontakty między przybyszami a mieszkańcami wsi. Celem opracowania było rozpoznanie wpływu osób migrujących z miast na społeczność i przestrzeń wiejską ze szczególnym uwzględnieniem opinii na ten temat wyrażanych przez stałych mieszkańców wsi. Badania zrealizowano w 18 wsiach z różnych regionów kraju (dziewięciu województw). Pierwszy etap polegał na diagnozie stanu badanych jednostek. Na drugim etapie przeprowadzono badania ankietowe skierowane do stałych mieszkańców wsi i przybyszów z miasta (363 ankiety), a na trzecim – wywiady pogłębione z 30 przedstawicielami lokalnej społeczności i 33 przybyszami z miasta. Uzyskany materiał badawczy pozwolił na omówienie cech przybyszów z miasta wskazywanych przez mieszkańców wsi, charakterystykę, intensywność i miejsca kontaktów obu grup, główne tematy rozmów oraz kierunki transferowanej wiedzy i informacji. Uzyskane wyniki stały się podstawą dyskusji nawiązującej do badań prezentowanych w literaturze europejskiej.

Publikacja przygotowana w ramach projektu badawczego Narodowego Centrum Nauki, UMO-2021/41/B/HS4/02055, „Wiejsko-miejski transfer wiedzy – modele współzależności”.

Bibliografia

Adamiak C., Pitkanen K., Lehtonen O. (2017). Seasonal residence and counterurbanization: The role of second homes in population redistribution in Finland. GeoJournal, 82(5), 1035–1050. DOI: https://doi.org/10.1007/s10708-016-9727-x

Armstrong A., Stedman R. (2013). Culture clash and second home ownership in the U.S., Northern Forest. Rural Sociology, 78(3), 318–345. DOI: https://doi.org/10.1111/ruso.12010

Bański J., Bednarek-Szczepańska M. (2025). The character of knowledge transfer resulting from interactions between the rural oldtimers and rural newcomers. European Countryside, 17(3), 431–449. DOI: https://doi.org/10.2478/euco-2025-0022

Bański J., Mazur M., Kamińska W. (2021). Socioeconomic conditioning of the development of the COVID-19 pandemic and its global spatial differentiation. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(9), 4802. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph18094802

Chen P., Clarke N., Hracs B.J. (2022). Urban-rural mobilities: The case of China’s rural tourism makers. Journal of Rural Studies, 95, 402–411. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.09.017

Creamer E., Allen S., Haggett C. (2018). ‘Incomers’ leading ‘community-led’ low carbon initiatives: A contradiction in terms? Environment and Planning C: Politics and Space, 37(5), 946–964. DOI: https://doi.org/10.1177/0263774X18802476

Dailey G., Campbell R. (1980). The Ozark-Ouachita Uplands: Growth and consequences. W: D.L. Brown, J.M. Wardwell. New Directions in Urban-Rural Migration: The Population Turnaround in Rural America (s. 233–265). New York: Academic Press. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-0-12-136380-2.50019-X

Dinis I., Simoes O., Cruz C., Teodoro A. (2019). Understanding the impact of intentions in the adoption of local development practices by rural tourism hosts in Portugal. Journal of Rural Studies, 72, 92–103. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2019.10.002

Elias N., Scotson J.L. (1994). The Established and the Outsiders: A Sociological Enquiry into Community Problems. London–Thousand Oaks–New Delhi: Sage Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781446222126

Gallent N. (2014). The social value of second homes in rural communities. Housing, Theory and Society, 31(2), 174–191. DOI: https://doi.org/10.1080/14036096.2013.830986

Halfacree K. (2012). Heterolocal identities? Counter-urbanisation, second homes, and rural consumption in the era of mobilities. Population, Space and Place, 18(2), 209–224. DOI: https://doi.org/10.1002/psp.665

Halfacree K. (2007). Back-to-the-land in the twenty-first century: Making connections with rurality. Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 98(1), 3–8. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9663.2007.00371.x

Herslund L. (2012). The rural creative class: Counterurbanisation and entrepreneurship in the Danish countryside. Sociologia Ruralis, 52(2), 235–255. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9523.2011.00560.x

Huijbens E.H. (2012). Sustaining a village’s social fabric? Sociologia Ruralis, 52(3), 332–352. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9523.2012.00565.x

Jennings B.M., Krannich R.S. (2013). Bonded to whom? Social interactions in a high-amenity rural setting. Community Development, 44(1), 3–22. DOI: https://doi.org/10.1080/15575330.2011.583355

Kietäväinen A.T., Rinne J., Paloniemi R., Tuulentie S. (2016). Participation of second home owners and permanent residents in local decision making: The case of a rural village in Finland. International Journal of Geography, 194(2), 152–167. DOI: https://doi.org/10.11143/55485

Maffesoli M. (2008). Czas plemion. Schyłek indywidualizmu w społeczeństwach ponowoczesnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Michele B., Luisa C.M., Martina L.C., Simone B. (2023). Migrants in the economy of European rural and mountain areas: A cross-national investigation of their economic integration. Journal of Rural Studies, 99, 62–70. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2023.02.010

Müller S., Korsgaard S. (2018). Resources and bridging: The role of spatial context in rural entrepreneurship. Entrepreneurship & Regional Development, 30(1–2), 224–255. DOI: https://doi.org/10.1080/08985626.2017.1402092

Noack A., Federwisch T. (2018). Social innovation in rural regions: Urban impulses and cross-border constellations of actors. Sociologia Ruralis, 59(1), 92–112. DOI: https://doi.org/10.1111/soru.12216

Norris M., Winston N. (2009). Social, economic and environmental impacts of second homes in Ireland. W: S. Tsenkova (red.). Planning Sustainable Communities: Diversities of Approaches and Implementation Challenges (s. 149–168). Calgary: University of Calgary.

Qu M., Zollet S. (2023). Neo-endogenous revitalisation: Enhancing community resilience through art tourism and rural entrepreneurship. Journal of Rural Studies, 97(3), 105–114. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.11.016

Robertsson L., Marjavaara R. (2015). The seasonal buzz: Knowledge transfer in a temporary setting. Tourism Planning & Development, 12(3), 251–265. DOI: https://doi.org/10.1080/21568316.2014.947437

Rye J.F. (2011). Conflicts and contestations: Rural populations’ perspectives on the second home phenomenon. Journal of Rural Studies, 27(3), 263–274. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2011.03.005

Sandström E. (2022). Resurgent back-to-the-land and the cultivation of a renewed countryside. Sociologia Ruralis, 63(3), 544–563. DOI: https://doi.org/10.1111/soru.12406

Vartiainen P. (1989). Counterurbanisation: A challenge for socio-theoretical geography. Journal of Rural Studies, 5(3), 217–225. DOI: https://doi.org/10.1016/0743-0167(89)90001-6

Wang Y., Jiang Y., Geng B., Wu B., Liao L. (2022). Determinants of returnees’ entrepreneurship in rural marginal China. Journal of Rural Studies, 94, 429–438. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.07.014

Waters J.L., Leung M. (2017). Trans-knowledge? Geography, mobility, and knowledge in transnational education. W: H. Jöns, P. Meusburger, M. Heffernan (red.). Mobilities of Knowledge (s. 269–285). Cham: Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-44654-7_14

Wu B., Geng B., Wang Y., McCabe S., Liao L., Zeng L., Deng B. (2022). Reverse entrepreneurship and integration in poor areas of China: Case studies of tourism entrepreneurship in Ganzi Tibetan Region of Sichuan. Journal of Rural Studies, 96, 358–368. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.11.012

Wywiady z badania „Wiejsko-miejski transfer wiedzy – modele współzależności” [w posiadaniu autora].

Zhang Q., Ye C., Duan J. (2022). Multi-dimensional superposition: Rural collaborative governance in Liushe Village, Suzhou City. Journal of Rural Studies, 96(6), 141–153. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.10.002