Przemiany na obszarach wiejskich i w rolnictwie w Polsce po przystąpieniu do Unii Europejskiej – perspektywa doradców rolnych

Marta Czekaj; Łukasz Satoła

doi:10.53098/wir.2026.1.210/04

Authors

Marta Czekaj dr inż. Marta Czekaj, prof. URK, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, Katedra Zarządzania i Ekonomii Przedsiębiorstw, Al. Mickiewicza 21, 31-120 Kraków https://orcid.org/0000-0002-3150-838X
Łukasz Satoła dr inż. Łukasz Satoła, prof. URK, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, Katedra Zarządzania i Ekonomii Przedsiębiorstw, Al. Mickiewicza 21, 31-120 Kraków https://orcid.org/0000-0001-6714-4568

DOI:

https://doi.org/10.53098/wir.2026.1.210/04

Keywords:

European integration, rural areas, structural changes

Abstract

Aim of the work: The main aim of this study was to assess the direction of structural changes taking place in agriculture and rural areas. This assessment was based on opinions obtained from employees of public and private advisory services.
Research method: Source materials were obtained through surveys covering eight voivodeships in south-eastern Poland. Responses from 148 respondents were included in the analysis. Descriptive statistics were used to analyse the results, and the results are presented in tabular form.
Key results: Based on information obtained from the literature review and the results of the conducted research, it can be concluded that the ongoing changes are leading to a gradual polarisation of farms – a fact noted by respondents. The availability of Community financial instruments supporting agriculture and rural areas is high. The opening of EU markets to Polish food products improves the income situation of agricultural producers. The financial dimension of EU accession was clearly recognised. In addition to the improved profitability of (some) farms, an improvement in the quality of life in rural areas was also noted. Respondents highlighted the development gap between areas undergoing suburbanisation and the rest of the countryside, particularly those remote from regional and local development centers. According to advisors, the positive changes occurring in rural communities in the 20 years following accession outweighed the negative ones.
Main conclusions: Integration processes contributed to significant structural changes in agriculture and rural areas. The opening of EU markets to Polish agri-food products, combined with the modernisation of the food industry, contributed to an improved income situation for agricultural producers. Despite the positive assessment of the inflow of European funds for infrastructure development, it was emphasised that without activating endogenous potential, it will be difficult to ensure lasting and sustainable territorial development. At the same time, the need for more effective use of structural policy instruments was highlighted to strengthen the long-term competitiveness of rural areas.

References

Andrýsková, J., Foltýnek, T. (2006). Evaluation of the agricultural advisers’ knowledge and assessment of the entrance expectations coefficient. Agricultural Economics, 52(9), 401–411.

Bachtler, J., Begg, I. (2018). Beyond Brexit: Reshaping policies for regional development in Europe. Papers in Regional Science, 97(1), 151–171.

Baer-Nawrocka, A. (2016). The role of agriculture in the national economy of EU countries. Journal of Agribusiness and Rural Development, 42(4), 501–510.

Baer-Nawrocka, A., Poczta, W. (2020). Struktura polskiego rolnictwa. W: J. Wilkin, A. Hałasiewicz (red.). Polska wieś 2020. Raport o stanie wsi (s. 75–94). Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Baer-Nawrocka, A., Sadowski, A., Wigier, M. (2024). Spatial differentiation in the use of rural development programme funds for the environment in Poland for the Periods 2007–2013 and 2014–2020. Sustainability, 16(18), 7881.

Balezentis, T., Ribasauskiene, E., Morkunas, M., Volkov, A., Streimikiene, D., Toma, P. (2020). Young farmers’ support under the Common Agricultural Policy and sustainability of rural regions: Evidence from Lithuania. Land Use Policy, 94, 104542.

CDR (Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie). (b.d.). https://doradca.cdr.gov.pl/lista.php?dr=rol

Churski, P. (2014). Rola funduszy europejskich w realizacji zadań własnych samorządu lokalnego największych miast Polski – doświadczenia pierwszego 10-lecia członkostwa Polski w Unii Europejskiej. W: S. Ciok, K. Janc (red.). Współczesne wyzwania polityki regionalnej i gospodarki przestrzennej (s. 25–38). Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego.

Dudek, M., Drygas, M. (2023). „Zmiany zachodzące na obszarach wiejskich i w sektorze rolno-spożywczym na podstawie badań prowadzonych na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi” – sprawozdanie z seminarium. Wieś i Rolnictwo, 2(199), 185–194.

European Court of Auditors. (2017). Greening: A more complex income support scheme, not yet environmentally effective. Special Report, (21). https://www.eca.europa.eu/lists/ecadocuments/sr17_21/sr_greening_en.pdf

Goschin, Z. (2014). Regional growth in Romania after its accession to EU: A shift-share analysis approach. Procedia Economics and Finance, 15, 169–175.

Hornowski, A., Parzonko, A. (2023). Rola i kierunki rozwoju drobnych gospodarstw rolniczych w Polsce. Wydawnictwo SGGW.

Ingram, J., Mills, J., Black, J.E., Chivers, C.-A., Aznar-Sánchez, J.A., Elsen, A., Frac, M., López-Felices, B., Mayer-Gruner, P., Skaalsveen, K., Stolte, J., Tits, M. (2022). Do agricultural advisory services in Europe have the capacity to support the transition to healthy soils? Land, 11(5), 599.

Jambor, A., Gorton, M. (2025). Twenty years of EU accession: Learning lessons from Central and Eastern European agriculture and rural areas. Agricultural and Food Economics, 13(1).

Kata, R., Wosiek, M. (2023). Skala i determinanty zmienności dochodów gospodarstw rolniczych w Polsce. Optimum. Economic Studies, 4(114), 42–59.

KE (Komisja Europejska). (b.d.). Rozwój obszarów wiejskich. https://agriculture.ec.europa.eu/common-agricultural-policy/rural-development_pl

Klamut, M. (2006). Poszukiwanie ścieżki trwałego wzrostu. W: B. Winiarski (red.). Polityka gospodarcza (s. 195–208). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Komorowski, Ł., Rosa, A., Kalinowski, S. (2023). Koncepcja smart villages – czy to kolejny etap odnowy wsi? Wieś i Rolnictwo, 3(200), 187–207.

Kozak, Z. (2001). Ekonomia zacofania i rozwoju. Szkoła Główna Handlowa.

Kraska, E., Kot, J. (2021). Dysproporcje regionalne w rozwoju społeczno-gospodarczym w Polsce w latach 2009–2017. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 65(4), 94–110.

Laskowski, Ł. (2021). Jak zostać doradcą i prowadzić firmę doradztwa rolniczego? https://www.cdr.gov.pl/images/Brwinow/Ekonomika_i_organizacja/ABC_przedsi%C4%99biorcy_rolnego/Jak_zostac_doradca_i_prowadzic_firme_DR.pdf

Laskowski, Ł. (2025). Jak zostać doradcą i prowadzić firmę doradztwa rolniczego? https://www.cdr.gov.pl/images/wydawnictwa/2025/Jak_zostac_doradca_2.pdf

Miklaszewska, A., Marks-Krzyszkowska, M., Starosta, P. (2024). Rozwój lokalny a polityka mieszkaniowa w gminach wiejskich. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Mrówczyńska-Kamińska, A., Szuba-Barańska, E., Poczta, W. (2021). Wyniki produkcyjne oraz efektywność agrobiznesu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Ekonomista, 1, 87–117.

Mróz, A. (2024). Upodmiotowienie obszarów wiejskich w kontekście ewolucji polityki spójności Unii Europejskiej. Studia Regionalne i Lokalne, 26(95), 55–69.

MRiRW (Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi). (2021). Opis systemu wiedzy i innowacji AKIS. https://www.gov.pl/attachment/9e6cbf0d-9583-4bca-988e-31d680b10fb3

Musiał, K., Krawczyk, W. (red.). (2022). Problemy rozwoju rolnictwa obszarów górskich wobec wyzwań Europejskiego Zielonego Ładu. Fundacja na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa, Wydawnictwo Naukowe Scholar. https://ksow.pl/files/Innowacje/Problemy_rozwoju-epdf.pdf

Ortyl, B., Kasprzyk, I. (2022). Land abandonment and restoration in the Polish Carpathians after accession to the European Union. Environmental Science & Policy, 132, 160–170.

Ortyl, B., Kasprzyk, I., Jadczyszyn, J. (2024). Trends and drivers of land abandonmentin Poland under Common Agricultural Policy. Land Use Policy, 147.

Parzonko, A.J. (2010). Znaczenie doradztwa rolniczego w przemianach społecznych na obszarach wiejskich. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 12(2), 262–267.

Pawlak, K., Poczta, W. (2025). Twenty years of Poland’s EU membership: What is progress in the agri-food sector? Agriculture, 15(1), 49.

Poczta, W. (2023).Wpływ akcesji Polski do Unii Europejskiej na sytuację rolnictwa i rolników. W: S. Kluza (red.). Polska w Unii Europejskiej. Bilans korzyści (s. 91–128). Wydawnictwo Jedność.

Poczta, W., Hałasiewicz, A. (red.). (2024). Polska wieś 2024. Raport o stanie wsi. 20 lat w Unii Europejskiej. Wydawnictwo Naukowe Scholar.

PSR (Powszechny Spis Rolny). (2020). Raport z wyników. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rolnictwo-lesnictwo/psr-2020/powszechny-spis-rolny-2020-raport-z-wynikow,4,1.html

Rosner, A., Stanny, M. (2007). Zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich w Polsce. W: A. Rosner (red.). Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich a zróżnicowanie dynamiki przemian (s. 47–114). Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Smędzik-Ambroży, K., Sapa, A. (2019). Efficiency and technical progress in agricultural productivity in the European Union. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu = Research Papers of Wrocław University of Economics, 63(7), 114–126.

Sroka, W. (2018). Zmiany struktur agrarnych w województwie małopolskim – rozwój czy stagnacja? 1. wersja ekspertyzy przygotowanej w ramach projektu TEP – Towarzystwa Ekonomistów Polskich i EFRWP – Europejskiego Funduszu Rozwoju Wsi Polskiej na temat „Problemy polskiego rolnictwa i gospodarki żywnościowej”. https://tep.org.pl/wp-content/uploads/Zmiana-struktur-agrarnych_Sroka.pdf

Staniszewski, J. (2014). Doradztwo rolnicze, jako element instytucjonalnego otoczenia polskiej wsi. Roczniki Ekonomiczne Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, (7), 266–276.

Stanny, M. (2012). Społeczno-ekonomiczne zróżnicowanie obszarów wiejskich. W: J. Wilkin, I. Nurzyńska (red.). Polska Wieś 2012. Raport o stanie polskiej wsi (s. 149–174). Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Stanny, M., Mróz, A. (2024). Obszary wiejskie jako przedmiot interwencji polityki spójności. W: P. Chmieliński, G. Gorzelak (red.). Polska wieś i polskie rolnictwo 20 lat w Unii Europejskiej (s. 73–89). Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Szuba-Barańska, E., Poczta, W., Mrówczyńska-Kamińska, A. (2020). Rozwój agrobiznesu państw Europy Środkowo-Wschodniej po przystąpieniu do Unii Europejskiej. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Śleszyński, P. (2024). Zewnętrzne i wewnętrzne uwarunkowania rozwoju obszarów wiejskich w Polsce. Wnioski dla planowania regionalnego i lokalnego. Wieś i Rolnictwo, 2(203), 17–39.

Wawrzyniak, B.M. (2021). Doradztwo rolnicze w Polsce w latach 1918–2020. Zagadnienia Doradztwa Rolniczego, 2(104), 5–30.

Wieliczko, B. (2015). Państwo a rynek w rolnictwie – rolnictwo Polski i UE w pierwszych dekadach XXI wieku. W: A. Czyżewski, B. Klepacki (red.). Problemy rozwoju rolnictwa i gospodarki żywnościowej w pierwszej dekadzie członkostwa Polski w Unii Europejskiej (s. 154–165). Polskie Towarzystwo Ekonomiczne.

Wilkin, J. (2011). Wielofunkcyjność wsi i rolnictwa a rozwój zrównoważony. Wieś i Rolnictwo, 4(153), 27–39.

Wojewodzic, T., Paluch, Ł., Martynowicz, A. (2023). Zmiany w liczebności i strukturze gospodarstw rolnych w Polsce. Annals of the Polish Association of Agricultural and Agribusiness Economists, 25(1), 312–324.

Wojewódzka-Wiewiórska, A. (2019). Depopulation in rural areas in Poland – socio-economic local perspective. Economics: Research For Rural Development, 2, 126–132.

Zegar, J.S. (2018). Rolnictwo w rozwoju obszarów wiejskich. Wieś i Rolnictwo, 2(179), 31–48.