Marginalizacja rolników w polskiej socjologii i badaniach społecznych – diagnoza i interpretacje

Dominika Zwęglińska-Gałecka

doi:10.53098/wir.2026.1.210/01

Authors

Dominika Zwęglińska-Gałecka Dr Dominika Zwęglińska-Gałecka, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Zakład Socjologii Wsi, ul. Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa https://orcid.org/0000-0002-9321-2031

DOI:

https://doi.org/10.53098/wir.2026.1.210/01

Keywords:

farmers, social structure, rural sociology, mainstream sociological research

Abstract

Aim of the work: This article attempts to define the place of farmers in Polish sociological discourse on social structure.
Research method: The study was based on a critical content analysis of articles published between 2015 and 2025 in selected academic journals (Przegląd Socjologiczny, Kultura i Społeczeństwo, Studia Socjologiczne, Polish Sociological Review, Wieś i Rolnictwo).
Key results: The results indicate that farmers frequently appear in these publications as a statistical-demographic category or a homogeneous collectivity, and less often as a differentiated group entangled in processes of modernisation, professionalisation, and market dependency. Dominant approaches focus on urban experiences and middle-class issues, which limits the visibility of rural inhabitants in analyses of social structure.
Main conclusions: The article identifies the prevailing research themes and demonstrates that the marginalisation of farmers in academic discourse stems not from an absence of change within this group, but from dominant research approaches that overlook the specificity of rural social processes. As a consequence, this leads to a narrowed account of Poland’s social structure and reproduces assumptions about the urban character of modernity.

References

Będzik, B., Gołąb, S., Będzik, O. (2025). Ryzyko wypalenia zawodowego wśród rolników. Wieś i Rolnictwo, 1(206), 7–34.

Bielińska, M. (2024). Sukcesja codzienności. Mechanizmy międzypokoleniowej transmisji stylów życia polskiej klasy średniej. Studia Socjologiczne, 2, 109–137.

Bogunia-Borowska, M. (2015). Obraz nowej klasy średniej w telewizyjnych programach kulinarnych. Studia Socjologiczne, 1, 119–148.

CBOS (Centrum Badania Opinii Społecznej). (2014). Wieś polska – stereotypy. Komunikat z badań, 14/2014. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2014/K_004_14.PDF

CBOS. (2019). Które zawody poważamy? Komunikat z badań, 157/2019. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_157_19.PDF

Cebula, M. (2019). Beyond social class and status: The network embeddedness of music consumption. Przegląd Socjologiczny, 68(2), 81–105.

De Angelis, M. (2010). The production of commons and the “explosion” of the middle class. Antipode, 42(4), 954–977.

Domański, H. (2012). Polska klasa średnia. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Domański, H. (2016). Omniworyzm jedzenia i stratyfikacja społeczna. Studia Socjologiczne, 2(221), 123–143.

Domański, H. (2017). Omnivorism of eating and ‘highbrow-lowbrow’ distinction: Cultural stratification in Poland. Polish Sociological Review, 199(3), 299–314.

Domański, H., Przybysz, D., Wyrzykowska, K.M., Zawadzka, K. (2024). Oglądanie filmów z perspektywy podziałów klasowych. Przegląd Socjologiczny, 73(1), 75–100.

Donati, P. (2020). Fluxes and structures: Which relational gaze? A comparison between relational sociologies. Polish Sociological Review, 210(2), 179–198.

Drąg, Z., Gorlach, K. (2019). Polskie rolniczki jako menedżerki. Studia Socjologiczne, 4(235), 129–156.

Dudek, M., Wojewodzic, T. (2021). Czy kryzys demograficzny zagraża europejskiemu i polskiemu rolnictwu? Wieś i Rolnictwo, 1(190), 97–117.

Flaszyńska, E. (2021). Mieszkańcy obszarów wiejskich – niewykorzystany potencjał siły roboczej w Polsce? Wieś i Rolnictwo, 4(193), 37–55.

Foryś, G. (2015). Kulturowe aspekty aktywności protestacyjnej rolników w Polsce. Studia Socjologiczne, 1(216), 19–43.

Gałęski, B. (1963). Chłopi i zawód rolnika. Studia z socjologii wsi. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Gołębiowski, B. (2018). Naród polski narodem chłopskim. Kultura i Społeczeństwo, 62(1), 101–121.

Gospodarczyk, M. (2019). Rolnicy, kowboje i drwale. Koncepcje wiejskich męskości w obszarze badań nad wsią. Studia Socjologiczne, 4(235), 103–128.

Grabowska, I., Buler, M. (2019). The centenary of the Polish peasant in Europe and America through the contemporary concept of social remittances. Polish Sociological Review, (205(1)), 85–102.

Halamska, M. (1991). Chłopi polscy na przełomie epok. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Halamska, M. (2015). Zróżnicowanie społeczne „wiejskiej Europy”. Wieś i Rolnictwo, 4(169), 47–64.

Halamska, M. (2016a). Zmiany struktury społecznej wiejskiej Polski. Studia Socjologiczne, 1(220), 37–66.

Halamska, M. (2016b). Struktura społeczno-zawodowa ludności wiejskiej w Polsce i jej przestrzenne zróżnicowanie. Wieś i Rolnictwo, 1(170), 59–85.

Halamska, M., Zwęglińska-Gałecka, D. (2023). „Nowa” wiejska klasa średnia: specyfika i zróżnicowanie. Studia Socjologiczne, 2(249), 31–59.

Kaleta, A. (2021). Kultura wsi jako przedmiot socjologii wsi. Studia Socjologiczne, 1(240), 163–176.

Kalinowski, S., Wyduba, W. (2021). Rural poverty in Poland between the wars. Rural History. 32(2), 217–232.

Karwacki, A., Szlendak, T., Lepczyński, K. (2023). The fragility of social status and the mediocrity of middle class life in social memoirs of the unemployed. Polish Sociological Review, (224(4)), 441–462.

Kołoszycz, E., Wilczyński, A. (2025). Kluczowe potrzeby gospodarstw mlecznych w kontekście budowania odporności – perspektywa rolników. Wieś i Rolnictwo, 1(206), 91–112.

Krzyworzeka, A. (2021). Changes in farmers’ modes of work in Podlasie. Wieś i Rolnictwo, 1(190), 59–73.

Kwiatkowska, A., Cześnik, M., Żerkowska-Balas, M., Stanley, B. (2016). Ideologiczna treść wymiaru lewica–prawica w Polsce w latach 1997–2015. Studia Socjologiczne, 4(223), 97–129.

Laferté, G. (2018). L’embourgeoisement: une enquete chez les céréaliers. INRAE Sciences Sociales.

Lepczyński, K. (2021). Ideologia klasy średniej: od modernizacyjnego projektu do niespełnionej obietnicy. Studia Socjologiczne, (4), 5–31.

Leszczyński, A. (2024). „Dopieszczeni przez pana”. Czy istnieje alternatywa dla „zwrotu ludowego”? Kultura i Społeczeństwo, 68(2), 163–173.

Malak-Rawlikowska, A. (2018). Czy rolnicy są uwięzieni w relacjach typu hold-up? Przypadek producentów mleka i dostawców pasz. Wieś i Rolnictwo, 4(181), 67–89.

Marks-Bielska, R. (2021). Współczesny rolnik – kto to taki? W: A. Koziolek, S. Michalska, D. Zwęglińska-Gałecka (red.). Media jako źródło wiedzy rolników (s. 25–42). Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Michalska, S. (2020). Women in the rural social structure: Aspects of social inequalities. Polish Sociological Review, (211(3)), 363–377.

Michalska, S. (2021). „Profesjonalni” producenci rolni o rolnictwie, swojej pracy i swoich gospodarstwach. Wieś i Rolnictwo, 4(193), 57–76.

Nawrocki, T., Bierwiaczonek, K. (2020). Praca w pamięci zbiorowej mieszkańców górnośląskiej wsi na tle procesów przemian obszarów wiejskich. Kultura i Społeczeństwo, 64(1), 197–221.

Nowak, P., Gorlach, K. (2015). Rolnicy i spółdzielczość w Polsce: stary czy nowy ruch społeczny? Wieś i Rolnictwo, 1.1(166.1), 131–154.

Pilichowski, A. (2018). Grupy producentów w rolnictwie. Refleksja socjologiczna. Wieś i Rolnictwo, 1(178), 97–122.

Podedworna, H. (2018). Między gospodarką rodzinną a rynkiem. Stosunki pracy w polskim rolnictwie z perspektywy socjologii wsi. Wieś i Rolnictwo, 1(178), 67–78.

Radzińska, J., Pustułka, P. (2021). A win for the middle class? A qualitative study mapping “benefits” from the national quarantine. Kultura i Społeczeństwo, 65(1), 43–63.

Ruszkowski, P., Przestalski, A., Matuszewski, P. (2018). The change of the Polish sociopolitical system 2015–2017 in the perspective of the structure of classes and strata. Przegląd Socjologiczny, 67(2), 35–63.

Sadowski, A. (2021). Rolnik, czyli kto? Dylematy zawodu rolnika, gospodarstwa rolnego i działalności rolniczej. W: A. Koziolek, S. Michalska, D. Zwęglińska-Gałecka (red.). Media jako źródło wiedzy rolników (s. 44–58). Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Sobczyk, A. (2022). „Wynagrodzenie godziwe” samozatrudnionego rolnika. Wieś i Rolnictwo, 4(197), 77–84.

Sosnowska, A. (1997). Tu i tam – pomieszanie. Studia Socjologiczne, 4(147), 61–85.

Stempień, J.R. (2017). Ideologia healthismu jako fons et origo mody na bieganie. Kultura i Społeczeństwo, 61(2), 125–152.

Stobiecki, R. (2022). Co tak zwany zwrot ludowy mówi nam lub czego nie mówi o kondycji współczesnej polskiej historiografii? Teksty Drugie, 4, 282–301.

Szafraniec, K. (2015). Rolnicy a pozostali mieszkańcy wsi i miast. Analiza zmian sytuacji życiowej, postaw i orientacji politycznych po 1989 roku. Wieś i Rolnictwo, 2(167), 63–82.

Szcześniak, M. (2022). Od chłopa do rolnika. Socjalistyczne opowieści awansu na polskiej wsi w latach sześćdziesiątych. Kultura i Społeczeństwo, 66(2), 99–124.

Szewczak, W. (2020). Akumulacja kapitału materialnego w społeczeństwach późnego kapitalizmu. Studia Socjologiczne, 1(236), 37–72.

Świrek, K. (2023). Social classes in the public discourse: Middle class and passages of the political in Poland. Przegląd Socjologiczny, 72(4), 83–110.

Trembaczowski, Ł. (2018). Generational transition in family business and the distribution of capitals in social reproduction strategies. Przegląd Socjologiczny, 67(3), 155–178.

Wasilewski, J. (2011). Społeczeństwo polskie, społeczeństwo chłopskie. Studia Socjologiczne 1(200), 353–368.

Wenzel, M. (2023). Rural Social Movements (RSM) in Poland. Polish Sociological Review, (224(4)), 499–518.

Wilczyńska, E., Dudek, M., Kryńska, K., Śpiewak, R. (2025). Polish women farmers in the 21st century – between conservatism and unarticulated emancipation. Przegląd Socjologiczny, 74(2), 63–95.

Zarycki, T. (2018). Punkty za inteligenckość. Agaty Zysiak rekonstrukcja historii Uniwersytetu Łódzkiego a rola PRL w umocnieniu inteligenckiej hegemonii. Kultura i Społeczeństwo, 62(1), 231–250.

Zwęglińska-Gałecka, D., Halamska, M. (2024). Rolnicy a klasa(y) średnia(e): konceptualizacja i operacjonalizacja problemu. Studia Socjologiczne, 3(254), 5–29.

Zysiak, A. (2023). We, the people? Review essay. Slavic Review, 82(1), 184–193.