Bezpieczeństwo finansowe polskich gospodarstw rolnych. Propozycja ujednoliconej miary

Autor

  • Roma Ryś-Jurek Dr hab. Roma Ryś-Jurek, prof. UPP, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Wydział Ekonomiczny, Katedra Finansów i Rachunkowości, ul. Wojska Polskiego 28, 60-637 Poznań https://orcid.org/0000-0002-5156-6181

DOI:

https://doi.org/10.53098/wir.2023.4.201/02

Słowa kluczowe:

bezpieczeństwo finansowe, gospodarstwo rolne, płynność, zadłużenie

Abstrakt

Celem głównym pracy było przedstawienie propozycji metodycznej kompozycji miernika bezpieczeństwa finansowego (BF) dla polskich gospodarstw rolnych. W opracowanym wskaźniku uwzględniono pięć czynników pochodzących z analizy wskaźnikowej danych finansowych. Podmiotem badań były gospodarstwa rolne z Polski, które prowadzą rachunkowość rolną w ramach systemu FADN. Przedmiotem badań było zaś bezpieczeństwo finansowe tych gospodarstw. Dokonano jego pomiaru, opierając się na wskaźnikach z zakresu relacji majątkowo-kapitałowych, płynności i zadłużenia, sprawności działania oraz efektywności finansowej. Najpierw opisano stan bezpieczeństwa finansowego w polskim sektorze gospodarstw rolnych na tle średnich wyników obserwowanych w Unii Europejskiej w latach 2004–2020. Następnie na podstawie eksperymentalnego zbiorczego wskaźnika BF powstał ranking gospodarstw rolnych dla 2020 r., pokazujący 10 najwyższych i najniższych wyników. W końcowej części pracy wykonano badanie wrażliwości wskaźnika BF na wybranych 12 podstawowych kategorii produkcyjnych, ekonomicznych i finansowych za pomocą klasycznej metody najmniejszych kwadratów ze stałą. Po wykonanych badaniach można stwierdzić, że polskie gospodarstwa rolne są bezpieczne finansowo, co wynika z: przewagi aktywów trwałych w sumie bilansowej, zachowania złotej reguły bilansowej, nadpłynności, niskiego zadłużenia, dodatniego udziału kapitału obrotowego netto w sumie bilansowej i zauważalnej dochodowości. Ponadto ich wyniki nie odbiegają znacząco od średniego poziomu obserwowanego w 28 krajach UE. Na podstawie rankingu wykazano, że tendencję do utrzymywania nadmiernego bezpieczeństwa finansowego mają gospodarstwa najmniejsze – do 12 ha, o dochodzie do ok. 11 tys. euro – niezależnie od kierunku produkcji. Potwierdzają to wyniki oszacowanych modeli z jedną zmienną. Im wyższe jest bezpieczeństwo finansowe gospodarstwa, tym niższe aktywa, zobowiązania, dochód i przepływ pieniężny.

Bibliografia

Altman E.I. (1968). Financial ratios, discriminant analysis and the prediction of corporate bankruptcy. The Journal of Finance, 23 (4), 589–609. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1968.tb00843.x

Antonowicz P. (2015). Bankructwa i upadłości przedsiębiorstw. Teoria – praktyka gospodarcza – studia regionalne. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Bieniasz A., Czerwińska-Kayzer D. (2016). Bezpieczeństwo finansowe przedsiębiorstw przemysłu spożywczego w Polsce. Journal of Agribusiness and Rural Development, 2 (40), 239–247.

Bieniasz A., Gołaś Z. (2008). Płynność finansowa gospodarstw rolnych w Unii Europejskiej. Journal of Agribusiness and Rural Development, 3 (9), 41–52.

Bieniasz A., Gołaś Z. (2006). Istota i zróżnicowanie płynności finansowej gospodarstw rolnych. Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu, 377, Seria: Ekonomia, 5, 21–41.

Blaug M. (1995). Metodologia ekonomii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bywalec C. (2017). Gospodarstwo domowe. Ekonomika, finanse, konsumpcja. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

Cabała P. (2016). Strategie zarządzania bezpieczeństwem przedsiębiorstwa w warunkach zagrożeń sektorowych. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 420, 36–45.

Cabała P. (2012). Planowanie scenariuszowe w zarządzaniu bezpieczeństwem strategicznym

przedsiębiorstwa. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

Chavali K., Mohan Raj P., Ahmed R. (2021). Does financial behavior influence financial wellbeing? Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8 (2), 273–280.

Czapiński J., Panek T. (red.) (2015). Diagnoza Społeczna 2015. Warunki i jakość życia Polaków. Raport. Warszawa: Rada Monitoringu Społecznego.

Czarny B. (2011). Spory o naturę ekonomii dobrobytu we współczesnej metodologii ekonomii. Ekonomia / Uniwersytet Warszawski, 27, 3–17.

Czyżewski A. (1989). Systemowe uwarunkowania przełomu jakościowego w polityce rolnej. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 51 (4), 155–169.

Czyżewski A., Matuszczak A. (2011). Dylematy kwestii agrarnej w panoramie dziejów. Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, 90, 5–23.

Delas V., Nosova E., Yafinovych O. (2015). Financial Security of Enterprises. Procedia Economics and Finance, 27, 248–266. DOI: https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00998-3

Duraj N. (2014). Dwuczynnikowa ocena bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstwa. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 15, 5.II, 25–38.

FADN [Farm Accountancy Data Network] (2023). Public Database. https://agridata.ec.europa.eu/extensions/FADNPublicDatabase/FADNPublicDatabase.html (dostęp: 31.03.2023).

Franc-Dąbrowska J. (2006). Bezpieczeństwo finansowe a efektywność zaangażowania kapitałów własnych. Roczniki Nauk Rolniczych, Seria G, 93 (1), 121–128. DOI: https://doi.org/10.22630/RNR.2006.93.1.13

Genworth I ndex (2013). Measuring Consumer Financial Security and Vulnerability. March 2013. Fifth Edition. Richmond, Virginia: Genworth Financial Inc.

Goraj L., Mańko S. (2009). Rachunkowość i analiza ekonomiczna w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Warszawa: Wydawnictwo Difin.

Grzegorzewska E. (2008). Ocena zagrożenia upadłością przedsiębiorstw w sektorze rolniczym. Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, 64, 227–242. DOI: https://doi.org/10.22630/EIOGZ.2008.64.18

Grzelak A. (2006). Znaczenie impulsów fiskalnych i monetarnych dla powiązań gospodarstw rolnych z rynkiem w Polsce w warunkach transformacji. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 1 (306), 3–18.

Hadasik D. (1998). Upadłość przedsiębiorstw w Polsce i metody jej prognozowania. Seria: Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Seria 2, Prace habilitacyjne, 153. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu.

Hamrol M., Czajka B., Piechocki M. (2004). Upadłość przedsiębiorstwa – model analizy dyskryminacyjnej. Przegląd Organizacji, 6, 35–39. DOI: https://doi.org/10.33141/po.2004.06.09

Hołda A. (2001). Prognozowanie bankructwa jednostki w warunkach gospodarki polskiej z wykorzystaniem funkcji dyskryminacyjnej ZH. Rachunkowość, 5, 306–310.

IERiGŻ-PIB [Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – PIB] (2021). Wyniki Standardowe 2020 uzyskane przez gospodarstwa rolne uczestniczące w Polskim FADN. Część I. Wyniki Standardowe. Warszawa: Wydawnictwo IERiGŻ-PIB.

IERiGŻ-PIB (2008). Efektywność funkcjonowania wielkoobszarowych gospodarstw rolnych powstałych z majątku Skarbu Państwa po integracji z Unią Europejską. Publikacje Programu Wieloletniego 2005–2009, Nr 116. Warszawa: Wydawnictwo IERiGŻ-PIB.

Jajuga K. (red.) (2007). Elementy nauki o finansach. Kategorie i instrumenty finansowe. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Janik W., Paździor A. (2011). Zarządzanie finansowe w przedsiębiorstwie. Lublin: Wydawnictwo Politechniki Lubelskiej.

Jooste L. (2007). An evaluation of the usefulness of cash flow ratios to predict financial distress. Acta Commercii, 7 (1), 1–13. DOI: https://doi.org/10.4102/ac.v7i1.2

Karbownik L. (2014). Koniunktura gospodarcza a poziom bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 15 (5, cz. 2), 189–203.

Karbownik L. (2012). Kasowe i memoriałowe mierniki oceny bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstwa. Acta Universitatis Lodziensis, Folia Oeconomica, 267, 79–93.

Kata R., Nowak K., Leszczyńska M., Kowal A., Sebastianka B. (2021). Bezpieczeństwo finansowe gospodarstw domowych – wybrane zagadnienia. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Kowalska M., Misztal A. (2020). Wpływ bezpieczeństwa finansowego na zrównoważony rozwój przedsiębiorstwa. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/8142-908-5

Kropacz I. (2017). Stabilność systemu finansowego i bezpieczeństwo polskiego systemu gwarantowania depozytów. Finanse i Prawo Finansowe, 4 (16), 9–22. DOI: https://doi.org/10.18778/2391-6478.4.16.02

Lisek S. (2016). Analiza zgodności wniosków wynikających z zastosowania wybranych funkcji dyskryminacyjnych. Metody Ilościowe w Badaniach Ekonomicznych, 17 (1), 51–61.

Marcinkowska M., Wdowiński P., Flejterski S., Bukowski S., Zygierewicz M. (2014). Wpływ regulacji sektora bankowego na wzrost gospodarczy – wnioski dla Polski. Seria: NBP, Materiały i Studia, nr 305. Warszawa: Narodowy Bank Polski, Instytut Ekonomiczny.

Mączyńska E., Zawadzki M. (2006). Dyskryminacyjne modele predykcji upadłości przedsiębiorstw. Ekonomista, 2, 205–235.

Mishan E.J. (1965). A survey of welfare economics 1939–1959. W: Surveys of Economic Theory. Tom 1: Money, Interest, and Welfare (s. 154–222). London: Palgrave Macmillan UK. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-00278-8_4

MRiRW [Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi] (2023). Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. https://www.gov.pl/web/rolnictwo/plan-strategiczny-dla-wspolnej-polityki-rolnej-na-lata-2023-27 (dostęp: 14.09.2023).

NBP [Narodowy Bank Polski] (2013). Raport o stabilności systemu finansowego. Departament Systemu Finansowego, grudzień.

Raaij W.F. van (2014). Consumer financial behavior. Foundations and Trends in Marketing, 7 (4), 231–351. DOI: https://doi.org/10.1561/1700000039

Raczkowski K. (2014). Bezpieczeństwo finansowe. W: J. Płaczek (red.). Ekonomika bezpieczeństwa państwa w zarysie (s. 299–324). Warszawa: Wydawnictwo Difin.

Rezaei M., Pourali M.R. (2015). The relationship between working capital management components and profitability: Evidence from Iran. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 4 (1), 342–351.

Rezaei Z. (2013). The study of behavioral financial effect on individual investment. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 2 (3), 232–236.

Runowski H. (2008). Tendencje zmian w ekonomice przedsiębiorstw hodowlanych w latach 1997–2007. Roczniki Nauk Rolniczych, Seria G, 95 (1), 158–165. DOI: https://doi.org/10.22630/RNR.2008.95.1.18

Ryś-Jurek R. (2023). Bezpieczeństwo finansowe i stabilność finansowa gospodarstw rolnych w Polsce po akcesji do Unii Europejskiej. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. DOI: https://doi.org/10.17306/m.78-83-67112-39-0

Ryś-Jurek R. (2018). Ocena płynności finansowej gospodarstw rolnych w Polsce na tle Unii Europejskiej w latach 2009–2015. Studia Oeconomica Posnaniensia, 6 (2), 66–83. DOI: https://doi.org/10.18559/SOEP.2018.2.5

Ryś-Jurek R. (2013). Płynność finansowa w sektorze gospodarstw rolnych w Polsce na tle Unii Europejskiej. Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego, 13 (28), 1, 107–118. DOI: https://doi.org/10.22630/PRS.2013.13.1.11

Soliwoda M. (2014). Bezpieczeństwo finansowe gospodarstw rolniczych w Polsce z perspektywy Wspólnej Polityki Rolnej. Wieś i Rolnictwo, 3 (164), 45–55.

Soliwoda M., Kulawik J., Góral J. (2016). Stabilizacja dochodów rolniczych. Perspektywa międzynarodowa, Unii Europejskiej i Polski. Wieś i Rolnictwo, 3 (172), 41–68. DOI: https://doi.org/10.53098/wir032016/02

Stępień S. (2015). Cykl świński w świetle zmian na globalnym rynku żywca wieprzowego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Szafraniec-Siluta E. (2014). Bezpieczeństwo finansowe przedsiębiorstw rolniczych Pomorza Środkowego. W: D. Zawadzka, J. Sobiech (red.). Wzrost i alokacja aktywów finansowych i rzeczowych rolników (przedsiębiorstw i gospodarstw domowych) Pomorza Środkowego (s. 71–102). Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej.

Szczecińska B. (2010). Ocena bezpieczeństwa finansowego wybranych przedsiębiorstw gospodarki żywnościowej. Folia Pomeranae Universitatis Technologiae Stetinensis, Oeconomica, 284 (61), 137–144.

Wasilewski M., Ganc M. (2021). A dynamic and static view of the financial security of dairy cooperatives. Annals of the Polish Association of Agricultural and Agribusiness Economists, 23 (2), 109–119. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.8381

Waszkowski A. (2013). Wielomianowe modele zagrożenia finansowego przedsiębiorstw. Zarządzanie i Finanse, 11, 1 (4), 569–579.

Wędzki D. (2012). The sequence of cash flow in bankruptcy prediction: Evidence from Poland. Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości, 68 (124), 161–179.

Wędzki D. (2002). Strategie płynności finansowej przedsiębiorstwa. Przepływy pieniężne a wartość dla właścicieli. Warszawa: Wydawnictwo Oficyna Ekonomiczna.

Xiao J.J. (2008). Applying behavior theories to financial behavior. W: J.J. Xiao (red.). Handbook of Consumer Finance Research (s. 69–81). New York: Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-0-387-75734-6_5

Zaleśkiewicz T. (2011). Psychologia ekonomiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Zawadzka D., Strzelecka A., Szafraniec-Siluta E. (2014). Ukierunkowanie produkcji gospodarstwa rolnego a zdolność do samofinansowania nakładów inwestycyjnych – ujęcie porównawcze. Zarządzanie i Finanse, 3 (1), 289–305.

Zietlow J. (2012). A financial health index for achieving financial sustainability. SSRN Electronic Journal. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2049022 (dostęp: 8.07.2021). DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.2049022

Zuba M. (2010). Wpływ wstąpienia Polski do UE na rentowność i bezpieczeństwo finansowe wybranych spółdzielni mleczarskich. Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego, 10 (25), 2, 131–141. DOI: https://doi.org/10.22630/PRS.2010.10.2.27

Zygan M. (2013). Ekonomia behawioralna – wprowadzenie do problematyki. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, 32 (2), 9–22.

Pobrania

Liczba pobrań artykułu

54

Strony

29-56

Jak cytować

Ryś-Jurek, R. (2024) „Bezpieczeństwo finansowe polskich gospodarstw rolnych. Propozycja ujednoliconej miary”, Wieś i Rolnictwo, (4 (201), s. 29–56. doi: 10.53098/wir.2023.4.201/02.