Od „prasy dla ludu” do „prasy ludowej” − ewolucja polskich czasopism w zaborze austriackim

Autor

DOI:

https://doi.org/10.53098/wir042019/04

Słowa kluczowe:

prasa ludowa, zabór austriacki, autonomia, chłopstwo, rolnictwo, kobiety

Abstrakt

Celem artykułu jest zbadanie genezy i zakresu usług wydawniczych skierowanych do środowisk wiejskich w zaborze austriackim. Szczególnie ważnym elementem w badaniu rynku wydawniczego jest prześledzenie zmian, które doprowadziły do ewolucji od „prasy dla ludu” do „prasy ludowej”, gdzie tę ostatnią rozumiemy jako zawierającą przede wszystkim treści polityczne. Galicja ze względu na pozyskaną autonomię, mniejszą presję cenzury i fakt, że działalność publicystyczną na tym terenie prowadzili wybitni redaktorzy przyczyniła się do wykreowania pierwszych ugrupowań politycznych. Pisma galicyjskie z końca XIX i początku XX wieku ukazują przemiany i napięcia, jakie następowały w kształtującym się ruchu ludowym. Motywem przewodnim łączącym wiele czasopism było kształtowanie postaw środowisk wiejskich do podjęcia walki o odzyskanie niepodległości. Różniła je natomiast wizja przyszłej Polski. W omawianym zaborze powstawały pierwsze ważne tytuły prasowe przeznaczone dla kobiet pracujących na wsi. Bardzo istotnymi tematami upowszechnianymi w czasopismach dla pań były wartości chrześcijańskie. Uogólniając, w pismach wydawanych w zaborze austriackim dominowały początkowo treści o charakterze edukacyjnym, społecznym i religijnym, a następnie przede wszystkim politycznym, które stopniowo opanowały rynek wydawniczy.

Bibliografia

Bereza T., Bukała M., Kalisz M. (2010). Wincenty Witos 1874–1945. Rzeszów: Instytut Pamięci Narodowej.

Borkowski J. (1992). Witos a Polska. Chicago: Historic Institut of Wincenty Witos.

Dunin-Wąsowicz K. (1952). Czasopiśmiennictwo ludowe w Galicji. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Fitowa A. (2007). Jakub Bojko – wielki miłośnik książki i jej krzewiciel wśród chłopów. W: M. Próchnicka, A. Korycińska-Huras (red.), Między przeszłością a przyszłością. Książka, biblioteka, informacja naukowa – funkcje społeczne na przestrzeni wieków (s. 70–78). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Garlicki A. (1966). Powstanie Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast” 1913-1914. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Grodziski S. (1993). Sejm Krajowy galicyjski 1861-1914. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.

Herre F., Floriańczyk B. (1996). Metternich. Orędownik pokoju. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Homola I. (1976). Prasa galicyjska w latach 1831-1866. W: J. Łojek (red.). Prasa polska w latach 1661-1864. Warszawa: Pracownia Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego, Instytut Badań Literackich PAN.

Ilski Z. (2000). Główne kierunki oddziaływania na chłopów księdza Henryka Otowskiego (1823-1904). Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego, 31, 21-37.

Jarowiecki J. (2003). Lwowskie pisma dla ludu oraz prasa ludowa w okresie autonomii galicyjskiej. W: I. Jarowiecki (red). Kraków - Lwów: książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku, t. 6, cz. 2 (s. 89-109). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.

Kieniewicz S. (1951). Ruch chłopski w Galicji w 1846 roku. Wrocław.

Kołodziejczyk A. (2006). Jan Smoła (1891-1945) – czołowy antyklerykał ruchu ludowego w latach II Rzeczypospolitej. Kariera i upadek chłopskiego działacza. Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego, 36, 329-356.

Koziolek A. (2019a). Geneza polskiej prasy ludowej w zaborze rosyjskim. Wieś i Rolnictwo, 1(182), 105–121.

Koziolek A. (2019b). Działalność rynku polskiej prasy ludowej dla środowisk wiejskich w zaborze pruskim. Wieś i Rolnictwo, 2(183), 131–145.

Kudłaszyk A. (1978). Myśl społeczno-polityczna Bolesława Wysłoucha: 1855–1937. Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Lato S. (1963). U źródeł prasy „dla ludu”. W: I. Turowska-Bar (red.). Polskie czasopisma o wsi i dla wsi od XVIII w. do roku 1960: Materiały bibliograficzno-katalogowe (s. 34). Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Lyszczyna J. (2012). Leon Zienkowicz – wydawca. Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie, 1, 9-12.

Mańko S. (2004). Stosunek księdza Stanisława Stojałowskiego do kwestii żydowskiej. Nieznany aspekt początków ruchu ludowego w Galicji. Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego, 33, 27-38.

Markiewicz H. (2016). Rzecz o Polskiej Macierzy Szkolnej. Warszawa: APS.

Materiały źródłowe do historii polskiego ruchu ludowego 1864-1918 (1966). T. 1. Zebrali i oprac.: Dunin-Wąsowicz K., Kowalczyk S., Molenda J., Stankiewicz. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Myśliński J. (1976. Prasa polska w Galicji w dobie autonomicznej (1867-1918). W: J. Łojek, (red.). Prasa polska w latach 1864-1918. Warszawa: Pracownia Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego, Instytut Badań Literackich PAN.

Przeniosło M. (2013). Ludowcy w strukturach Polskiej Komisji Likwidacyjnej (1918-1919). Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego, 36, 30-31.

Stępień S. (1984). Prasa ludowa w Polsce. Zarys historyczny. Warszawa: Wydawnictwo „Prasa ZSL”.

Syska H. (1949). Od „Kmiotka” do „Zarania”: Z historii prasy ludowej. Warszawa: Wydawnictwo Ludowe.

Szwarc A. (1981). Galicyjskie Towarzystwo Gospodarskie. W: M. Kamler (red.). Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 1 (s. 183). Warszawa.

Wawrzykowska-Wierciochowa D. (1961). Z dziejów kobiety wiejskiej. Szkice historyczne 1861–1945. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Wereszycki H. (1979). Historia polityczna Polski 1864-1918. Paryż: Wydawnictwo Libella.

Wójcik A. (2002). Praca organiczna w myśli ludowej na przełomie XIX i XX wieku. Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego, 32, 77-88.

Czasopisma

Chata (1880), nr 1, s. 1.

Dziennik Rządowy Rzeczypospolitej Polskiej (1846), nr 2, s. 2-3.

Dzwonek (1859), nr 1, s. 1.

Krakus: pismo dla ludu (1848), nr 1, s. 1-14.

Niewiasta (1898), nr 15, s. 235.

Nowiny (1877), nr 1, s. 1.

Piast (1913), nr 1, s. 1

Rolnik (1884), nr 26, s. 218-218.

Przewodnik Kółek Rolniczych (1900), nr 1, s. 4-5.

Przewodnik Wiejski (1835), nr 1-2, s. 3-7.

Przyjaciel Ludu (1912), nr 22, s. 3; (1919), nr 46-47.

Rozmaitości dla Ludu Wiejskiego (1843), nr IV, s. 40.

Szkoła Ludu (1948), nr 15, s. 116–118.

Wieniec (1887), nr 38.

Wieśniak (1848), nr 1, s. 1.

Włościanin (1870), nr 7, s. 49-51.

Pobrania

Pages

67-86

Jak cytować

Koziolek, A. (2019) „Od „prasy dla ludu” do «prasy ludowej» − ewolucja polskich czasopism w zaborze austriackim”, Wieś i Rolnictwo, (4 (185), s. 67–86. doi: 10.53098/wir042019/04.

Numer

Dział

Sto lat rozwoju polskiej wsi