Sąsiad wszechmocny. Społeczne konstytuowanie urzędu wójta
DOI:
https://doi.org/10.53098/wir.2026.1.210/02Słowa kluczowe:
wójt, gmina wiejska, teoria praktyki, praktyki społeczne, interakcje wójt–obywateleAbstrakt
Cel pracy: W artykule podjęto tematykę kształtowania urzędu wójta w Polsce poprzez społeczne praktyki. Jego celem było pokazanie, że zrozumienie tej funkcji wymaga wyjścia poza analizę stanu prawnego i uwzględnienia praktyk związanych z wykonywaniem tego urzędu. Ramę teoretyczną analizy stanowiła teoria praktyk Pierre’a Bourdieu.
Metoda badawcza: Badanie empiryczne oparto na 23 półustrukturyzowanych wywiadach przeprowadzonych z wójtami z różnych regionów Polski.
Kluczowe wyniki: Materiał empiryczny wskazuje, że mieszkańcy często zwracają się do wójta w sposób nieformalny, sąsiedzki, a także kierują do niego problemy dalece wykraczające poza formalny zakres jego kompetencji. Na podstawie tych ustaleń w artykule rozwinięto model analityczny konceptualizujący urząd wójta poprzez praktyki, które go konstytuują.
Główne wnioski: Dla badanych wójtów praktyki te generują podwójny obraz roli: są postrzegani jako „sąsiad-władca”, łączący codzienną bliskość z oczekiwaniami sprawczości i autorytetu. Wójtowie adaptują się do tej roli, starając się podtrzymywać wymiar „sąsiedzki”, podczas gdy ograniczenia prawne uniemożliwiają im pełne wcielenie aspektu „władczego”. Opracowany model może być również zastosowany do analizy tego, w jaki sposób codzienne interakcje kształtują inne lokalne i instytucjonalne role przywódcze.
Bibliografia
Adamowicz, A. (2015). Państwo patronalne. Relacje władzy i podległości w małej wspólnocie lokalnej. Instytut Studiów Politycznych PAN.
Bartnicki, S. (2019). Głosowanie klientelizmem pisane, czyli jak zwiększać szanse reelekcji w wyborach wójtów i burmistrzów. Studia Socjologiczne, 1(232), 65–93.
Boswell, J., Corbett, J., Dommett, K., Jennings, W., Flinders, M., Rhodes, R.A.W., Wood, M. (2019). State of the field: What can political ethnography tell us about anti-politics and democratic disaffection? European Journal of Political Research, 58(1), 56–71.
Bourdieu, P. (1990). The Logic of Practice. Stanford University Press.
Bourdieu, P. (1998). Practical Reason: On the Theory of Action. Stanford University Press.
Bourdieu, P. (2021). Forms of Capital: Lectures at the College de France, 1983–1984. Polity Press.
CBOS (Centrum Badania Opinii Społecznej). (2014). Ranga wyborów samorządowych i zainteresowanie decyzjami władz różnych szczebli. Komunikat z badań, 148/2014. https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2014/K_148_14.PDF
CBOS. (2015). 25 lat państwa obywatelskiego. Społeczne oceny samorządności terytorialnej. Komunikat z badań, 69/2015. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2015/K_069_15.PDF
CBOS. (2017). Polak w urzędzie. Komunikat z badań, 173/2017. https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2017/K_173_17.PDF
CBOS. (2018). Wybory wójtów, burmistrzów i prezydentów miast 2018. Komunikat z badań, 132/2018. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2018/K_132_18.PDF
CBOS. (2022). Oceny działalności instytucji publicznych. Komunikat z badań, 50/2022. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2022/K_050_22.PDF
Dębska, H. (2015). Władza, symbol, prawo. Społeczne tworzenie Trybunału Konstytucyjnego. Wydawnictwo Sejmowe.
Dzieniszewska-Naroska, K. (2004). Radny – sąsiad i polityk. Reprezentacja polityczna na szczeblu lokalnym. Trio.
Gendźwiłł, A. (2020). Wybory lokalne w Polsce. Uczestnictwo, konkurencja i reprezentacja polityczna w demokracjach mniejszej skali. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Gendźwiłł, A., Swianiewicz, P. (2017). Czy potrzebujemy limitu kadencji w samorządzie? Fundacja im. Stefana Batorego.
Gendźwiłł, A., Wiszejko-Wierzbicka, D. (2022). Polki i Polacy o samorządności. W poszukiwaniu obywatelskiej opowieści o samorządzie lokalnym. Raport z badań. Fundacja im. Stefana Batorego.
Gendźwiłł, A., Żerkowska-Balas, M. (2018). Polacy o samorządach. Opinia publiczna u progu samorządowej kampanii wyborczej. Fundacja im. Stefana Batorego.
Godlewski, T. (2023). Społeczne postrzeganie i ocena samorządu terytorialnego w Polsce. Studia Politologiczne, 67, 43–55.
Hausner, J., Bober, J., Izdebski, H., Lachiewicz, W., Mazur, S., Nielicki, A., Nowotarski, B., Puzyna, W., Surówka, K., Zachariasz, I., Zawicki, M. (2013). Narastające dysfunkcje, zasadnicze dylematy, konieczne działania. Raport o stanie samorządności terytorialnej w Polsce. Małopolska Szkoła Administracji Publicznej.
Jasiewicz-Betkiewicz, A., Cześnik, M., Kotnarowski, M., Wenzel, M., Żerkowska-Balas, M. (2017). Co tam Panie w polityce? Struktura potocznej wiedzy politycznej Polaków. Kultura i Społeczeństwo, 61(4), 27–47.
Kasiński, M. (2015). Kształtowanie roli i demokratyczna odpowiedzialność wójta, burmistrza i prezydenta miasta jako lokalnego przywódcy (aspekty prawne i polityczne). Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, 74, 161–187.
Kulesza, M. (2009). O tym, ile jest decentralizacji w centralizacji, a także o osobliwych nawykach uczonych administratywistów. Samorząd Terytorialny, 12, 7–22.
Lechner, S., Frost, M. (2018). Practice Theory and International Relations. Cambridge University Press.
Marks-Krzyszkowska, M. (2017). Źródła wiedzy o potrzebach i opiniach mieszkańców w zarządzaniu gminą wiejską. Studia Humanistyczne AGH, 16(3), 31–42.
Matysiak, I. (2014). Rola sołtysów we współczesnych społecznościach wiejskich. Płeć jako czynnik różnicujący kapitał społeczny. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Mazurkiewicz, B. (2018). Współczesny sołtys w świetle typologii przywództwa. Kontekst teoretyczny i empiryczny. Studia Politicae Universitatis Silesiensis, 22, 25–46.
Niesporek, A., Trembaczowski, Ł., Warczok, T. (2013). Granice symboliczne. Studium praktyk kulturowych na przykładzie działań zawodowych pracowników socjalnych. Zakład Wydawniczy Nomos.
Nowak, P. (2012). Rozwój obszarów wiejskich w Polsce po integracji z Unią Europejską w opinii lokalnych elit. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Piasecki, A., Al Azzawe, T. (2019). Samorządowi menadżerowie. Wybrane aspekty prawne i ekonomiczne w działalności wójta gminy po 1990 roku. Polityka i Społeczeństwo, 3(17), 82–102.
Pouliot, V. (2013). Methodology. In: R. Adler-Nissen (ed.). Bourdieu in International Relations: Rethinking key concepts in IR (pp. 45–58). Routledge.
Ptak, A. (2016). Sołectwa w lokalnym systemie władzy. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Sobczyk, M. (2017). Wójtowie a mieszkańcy gmin – oczekiwania, możliwości, praktyka. Analiza przypadku. In: T. Piróg (ed.). Oblicza polskiej samorządności. Wyzwania i praktyki rządzenia (pp. 177–192). Zakład Wydawniczy Nomos.
Stępień, J. (2023). Samorząd terytorialny w polskim porządku publicznym (po 30 latach doświadczeń). In: C. Trutkowski, J. Podgórska-Rykała (eds.). Potrzeba zmian w samorządzie terytorialnym (pp. 53–72). Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Swianiewicz, P. (2010). Czy rozmiar ma znaczenie? Zróżnicowanie opinii mieszkańców o funkcjonowaniu samorządów lokalnych w zależności od wielkości gminy. Samorząd Terytorialny, 4, 5–16.
Swianiewicz, P., Gendźwiłł, A., Łukomska, J., Kurniewicz, A. (2016). Wielkość gmin i powiatów a sprawność ich funkcjonowania. Hipotezy wielkoludów i liliputów. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Sztandar-Sztanderska, K. (2016). Obywatel spotyka państwo. O urzędach pracy jako biurokracji pierwszego kontaktu. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Trutkowski, C., Mandes, S. (2005). Kapitał społeczny w małych miastach. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Tuziak, B. (2014). Autorytet władz gminnych a rozwój społeczności lokalnych. Studium socjologiczne. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Walny, M. (1997). Jeszcze nigdy tyle ludzi nie przyszło. In: W. Surażska (ed.). Bal u burmistrza. Pamiętniki wójtów i burmistrzów pierwszej kadencji demokratycznego samorządu (pp. 29–57). Rzeczpospolita.
Pobrania
Liczba pobrań artykułu
Strony
Opublikowane
13.07.2026Jak cytować
Numer
Dział
