Wizja jako metoda?

Pamięci Jerzego Wilkina

Autor

DOI:

https://doi.org/10.53098/wir.2024.1.202/06

Słowa kluczowe:

utopia, wizja, wyobraźnia socjologiczna, samospełniająca się przepowiednia, deliberacja

Abstrakt

W artykule sformułowano tezę, że istnieje potrzeba przemyślenia koncepcji „wizji jako metody” na bazie opublikowanej w 2023 r. w Polsce pracy Polska wieś 2044. Wizja rozwoju, pod red. nauk. M. Halamskiej, M. Kłodzińskiego i M. Stanny. Podjęto tu próbę wykazania, iż „wizja jako metoda” jest bardziej użyteczna niż „utopia jako metoda”, która to koncepcja została sformułowana w 2016 r. w artykule M. Shucksmitha pt. „Reimaging the rural: From rural idyll to good countryside”. „Wizja jako metoda” inaczej niż „utopia jako metoda” bazuje na idei „wyobraźni socjologicznej” (C.W. Mills), perspektywie „samospełniającej się przepowiedni” (R.K. Merton) oraz „teorii pola” (K. Lewin). Dlatego autor zaprezentował syntetyczną analizę zasadniczych przekazów zawartych we wspomnianej pracy Polska wieś 2044. Wizja rozwoju jako bazujących na idei wyobraźni socjologicznej. Ponadto wskazał potrzebę dystrybucji tych przekazów wśród głównych aktorów prowadzących debatę nad przyszłością wsi w taki sposób, aby wprowadzić je na ścieżkę samospełniającej się przepowiedni. Rezultaty tej debaty, czyli potencjalne uzgodnienie stanowisk, może być następnie analizowane w perspektywie teorii pola jako droga do relatywnie stabilnych rozwiązań analizowanych problemów społecznych.

Bibliografia

Albert E.M. (1968). Value systems. W: D.L. Sills (red.). International Encyclopedia of the Social Sciences, t. 16 (s. 287–291). New York: The Macmillan Company & The Free Press.

Amin A., Thrift N. (2002). Cities: Reimagining the Urban. Cambridge: Polity Press.

Boguslaw R. (2000). Utopian analysis and design. W: E.F. Borgatta, R.J.V. Montgomery (red.). Encyclopedia of Sociology, t. 5 (s. 3201–3206), wyd. 2. New York–Detroit–San Francisco–London–Boston–Woodbridge CT: Macmillan Reference USA.

Budzich-Tabor U. (2023). Polska wieś: odporna i elastyczna. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 15–24). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_2

Buzek J. (2023). Polska wieś 2044: ku samowystarczalności energetycznej. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 25–28). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_3

Cazes B. (2001). Utopias: Social. W: N.J. Smelser, P.B. Baltes (red.). International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, t. 24 (s. 16123–16127). Amsterdam–Paris–New York–Oxford–Shannon–Singapore–Tokyo: Elsevier. DOI: https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/01984-7

Deutsch M. (1968). Field theory. W: D.L. Sills (red.). International Encyclopedia of the Social Sciences, t. 5 (s. 406–417). New York: The Macmillan Company & The Free Press.

Drygas M. (2023). Wieś 2044. Rewolucyjne zmiany w sektorze rolnictwa i gospodarce żywnościowej. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 29–32). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_4

Duriasz-Bułhak J. (2023). Polska wieś 2044. Między dystopią a utopią. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 33–38). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_5

Foryś G., Gorlach K. (2023). Rozwój jako ruch społeczny. Wykłady o ruchach społecznych i rozwoju zrównoważonym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Fung A., Wright E.O. (2003). Deepening Democracy: Institutional Innovations in Empowered Participatory Governance. London–New York: Verso.

Gorzelak G. (2023). Polska wieś 2044 – wizja niespecjalisty. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 39–44). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_6

Halamska M. (2023). Deklinacja wizji. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 45–52). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_7

Halamska M., Kłodziński M., Stanny M. (2023). Wizje po przejściach. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 7–14). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_1

Halamska M., Kłodziński M., Stanny M. (red.) (2023). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5

Hałasiewicz A. (2023). Wizja wsi 2044 – od wiejskości do lokalności. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 53–56). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_8

Jasiński J. (2023). Rzeczpospolita produktów regionalnych. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 57–66). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_9

Jussim L. (2001). Self-fulfilling prophecies. W: N.J. Smelser, P.B. Baltes (red.). International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, t. 20 (s. 13830–13833). Amsterdam–Paris– New York–Oxford–Shannon–Singapore–Tokyo: Elsevier. DOI: https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/01731-9

Kaleta A. (2023). Wieś jako obiekt pożądania. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 67–72). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_10

Kalinowski S. (2023). Wieś 2044: koniec z wykluczeniem społecznym czy inne jego wymiary? W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 73–78). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_11

Kamiński R. (2023). Wybrane wyzwania klimatyczne i społeczne polskiej wsi 2044. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 79–86). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_12

Karp D.R. (2000). Values theory and research. W: E.F. Borgatta, R.J.V. Montgomery (red.). Encyclopedia of Sociology, t. 5 (s. 3212–3227), wyd. 2. New York–Detroit–San Francisco–London–Boston–Woodbridge CT: Macmillan Reference USA.

Kateb G. (1968). Utopias and utopianism. W: D.L. Sills (red.). International Encyclopedia of the Social Sciences, t. 16 (s. 267–271). New York: The Macmillan Company & The Free Press.

Kettner-Polley R.D. (2000). Field theory. W: E.F. Borgatta, R.J.V. Montgomery (red.). Encyclopedia of Sociology, t. 2 (s. 1012–1018), wyd. 2. New York: Macmillan Reference USA.

Komorowski Ł. (2023). Smart village, czyli wieś przyszłości. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 87–92). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_13

Levitas R. (2012). Utopia as a Method: The Imaginary Reconstitution of Society. London: Palgrave Macmillan.

McMichael P. (red.) (2010). Contesting Development: Critical Struggles for Social Change. New York–London: Routledge.

Merton R.K. (2002). Teoria socjologiczna i struktura społeczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Mills C.W. (2007). Wyobraźnia socjologiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Orłowski W. (2023). Cichej rewolucji ciąg dalszy. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 93–98). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_14

Plewa J. (2023). Polska wieś 2044. Świadomość i wiedza kluczem rozwoju. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 105–112). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_16

Poczta W. (2023). Rolnictwo w rozwoju polskiej wsi 2044. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 113–120). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_17

Raszeja E. (2023). Krajobraz wsi – od „wypełniania” przestrzeni do kreowania wizji. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 121–126). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_18

Rezsohazy R. (2001). Values: Sociology of. W: N.J. Smelser, P.B. Baltes (red.). International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, t. 24 (s. 16153–16158). Amsterdam–Paris–New York–Oxford–Shannon–Singapore–Tokyo: Elsevier. DOI: https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/01985-9

Rich G.P. (1995). Values and value systems. W: F.M. Magill (red.). International Encyclopedia of Sociology, t. 2 (s. 1473–1477). London–Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers.

Rosner A. (2023). Wieś i przestrzeń wiejska za 20 lat. Co jest zdeterminowane, co prawdopodobne, a co (i dlaczego) niepewne. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 127–132). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_19

Shucksmith M. (2016). Re-imaging the rural: From rural idyll to good countryside. Journal of Rural Studies, 59, 163–172. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2016.07.019

Sufin-Jacquemart E. (2023). Czy w 2044 możemy wciąż mówić o „polskiej wsi”? W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 133–140). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_20

Szacki J. (2002). Utopia. W: W. Kwaśniewicz i in. (red.). Encyklopedia socjologii, t. 4 (s. 284–288). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Szacki J. (2000). Spotkania z utopią. Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Szacki J. (1968). Utopie. Warszawa: Iskry.

Sztompka P. (2023). Wiarygodność. Sekret dobrych relacji. Kraków: Znak.

Śpiewak R. (2023). Mniej. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 141–146). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_21

Tański A. (2023). Wizja polskiego rolnictwa do roku 2044. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 147–150). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_22

Wieliczko B. (2023). Czy wizja dla obszarów wiejskich w UE jest skrojona dla Polski? Wiejski wymiar polityki. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 151–155). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_23

Wilczyński R. (2023). PółWieś 2044. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 157–163). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_24

Wilkin J. (2023). O potrzebie i zasadach tworzenia wizji rozwoju polskiej wsi. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 165–171). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_25

Wilkin J. (red.) (2005). Polska wieś 2025. Wizja rozwoju. Warszawa: Fundusz Współpracy.

Williams R.M. (1968). The concept of values. W: D.L. Sills (red.). International Encyclopedia of the Social Sciences, t. 16 (s. 283–287). New York: The Macmillan Company & The Free Press.

Zegar J.S. (2023). Co i jak określa wizję wsi 2044. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 173–179). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_26

Ziółkowski M. (2002). Wartości. W: W. Kwaśniewicz i in. (red.). Encyklopedia socjologii, t. 4 (s. 289–297). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Zwęglińska-Gałecka D. (2023). Okołometropolitalna wieś klasy średniej. W: M. Halamska, M. Kłodziński, M. Stanny (red.). Polska wieś 2044. Wizja rozwoju (s. 181–186). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. DOI: https://doi.org/10.53098/978-83-89900-71-5_27

Pobrania

Liczba pobrań artykułu

18

Strony

141-170

Jak cytować

Gorlach, K. (2024) „Wizja jako metoda? Pamięci Jerzego Wilkina”, Wieś i Rolnictwo. Warszawa, PL, (1 (202), s. 141–170. doi: 10.53098/wir.2024.1.202/06.

Numer

Dział

RECENZJE I OMÓWIENIA