Determinanty wypadków przy pracy w polskim rolnictwie w ujęciu nurtu ekonomicznego
DOI:
https://doi.org/10.53098/wir.2026.2.211/03Słowa kluczowe:
ekonomia ryzyka, wypadki, rolnictwo, kapitał ludzkiAbstrakt
Cel pracy: Wypadki przy pracy stanowią ważny problem ekonomiczno-społeczny. W artykule dokonano przeglądu literatury wraz z analizą materiału badawczego. Celem pracy była analiza wypadków w rolnictwie w kontekście wybranych teorii ekonomicznych oraz kluczowych czynników determinujących ich występowanie.
Metoda badawcza: Kwerendę literatury przeprowadzono w formie przeglądu narracyjnego wspieranego analizą bibliometryczną. Analizie poddano publikacje indeksowane w bazach Web of Science i Scopus, uzupełnione o wyszukiwanie w Google Scholar, w celu identyfikacji dominujących kierunków badawczych oraz podejść metodologicznych dotyczących wypadków przy pracy w rolnictwie. W części empirycznej badania przeanalizowano dane wtórne pozyskane z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), obejmujące strukturę wypadków przy pracy w rolnictwie w Polsce w latach 2014–2024. Wyniki badań opracowano za pomocą analizy trendów czasowych, dzięki czemu można lepiej zrozumieć kierunek zmian przyczyn wypadków przy pracy w rolnictwie.
Kluczowe wyniki: Z przeprowadzonych badań wynika, że liczba wypadków rolniczych w zakresie obsługi i eksploatacji maszyn oraz urządzeń rolniczych wzrasta. Liczba wypadków w obszarze obsługi zwierząt utrzymuje się na stałym i wysokim poziomie.
Główne wnioski: Niepokojący jest fakt, że liczba wypadków w rolnictwie z udziałem czynnika ludzkiego jest najwyższa i stale rośnie. W 2024 r. w porównaniu z 2014 r. liczba wypadków w rolnictwie z udziałem czynnika ludzkiego wzrosła aż o 33%. Wypadki te były powodowane m.in.: niewłaściwym postępowaniem rolnika. Analizy prowadzone w długich szeregach czasowych mogą przyczynić się do lepszego poznania uwarunkowań wypadkowości w rolnictwie i stanowić wartościowe uzupełnienie dotychczasowych badań.
Bibliografia
Adhikari, S., Wilson, F., Rautiainen, R. (2024). Cost of agricultural injuries in the United States: Estimates based on surveillance, insurance, and government statistics. American Journal of Industrial Medicine, 67(9), 801–812. DOI: https://doi.org/10.1002/ajim.23628
Bai, H., Beseler, Ch., Baccaglini, L., Rautiainen, R.H. (2023). Work-related stress as a risk factor for farm injuries in the Central United States. Journal of Agricultural Safety and Health, 29(1), 1–13. DOI: https://doi.org/10.13031/jash.14951
Bailer, A.J., Reed, L.D., Stayner, L.T. (1997). Modeling fatal injury rates using Poisson regression: A case study of workers in agriculture, forestry, and fishing. Journal of Safety Research, 28(3), 177–186. DOI: https://doi.org/10.1016/S0022-4375(97)80006-0
Becker, G.S. (1964). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press.
Będzik, B., Gołąb, S., Będzik, O. (2025). Ryzyko wypalenia zawodowego wśród rolników. Wieś i Rolnictwo, 1(206), 7–34. DOI: https://doi.org/10.53098/wir.2025.1.206/01
Coman, M.A., Marcu, A., Chereches, R.M., Leppälä, J., Van Den Broucke, S. (2020). Educational interventions to improve safety and health literacy among agricultural workers: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(3), 1114. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph17031114
Davoudi Kakhki, F., Freeman, S.A., Mosher, G.A. (2019). Evaluating machine learning performance in predicting injury severity in agribusiness industries. Safety Science, 117, 257–262. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ssci.2019.04.026
Facchinetti, D., Santoro, S., Galli, L.E., Pessina, D. (2021). Agricultural tractor roll-over related fatalities in Italy: Results from a 12 years analysis. Sustainability, 13(8), 4536. DOI: https://doi.org/10.3390/su13084536
Gorucu, S., Michael, J., Chege, K. (2022). Nonfatal agricultural injuries treated in emergency departments: 2015–2019. Journal of Agromedicine, 27(1), 41–50. DOI: https://doi.org/10.1080/1059924X.2021.1913271
Hardaker, J.B., Lien, G., Anderson, J.R., Huirne, R.B.M. (2015). Risk Management in Agriculture. CABI.
Kahneman, D., Slovic, P., Tversky, A. (eds.). (1982). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511809477
Ketenci, H.C. (2020). Deaths due to “patpat” accidents in the Black Sea Region, Turkey. Turkish Journal of Trauma and Emergency Surgery, 28(1), 78–83. DOI: https://doi.org/10.14744/tjtes.2020.46705
Kjestveit, K., Aas, O., Holte, K.A. (2021). Occupational injury rates among Norwegian farmers: A sociotechnical perspective. Journal of Safety Research, 77, 182–195. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jsr.2021.03.001
Leigh, J.P. (2011). The Costs of Occupational Injury and Illness. University of Michigan Press.
Mermer, O., Liu, Y., Jennissen, Ch.A., Sonka, M., Demir, I. (2026). Agricultural injury severity prediction using integrated data-driven analysis: Global versus local explainability using SHAP. Safety, 12(1), 6. DOI: https://doi.org/10.3390/safety12010006
Micheletti Cremasco, M., Caffaro, F., Giustetto, A., Vigoroso, L., Paletto, G., Cavallo, E. (2020). Tractor rollover protection: Is the incorrect use of foldable rollover protective structures due to human or to technical issues? Human Factors: The Journal of the Human Factors and Ergonomics Society, 62(1), 64–76. DOI: https://doi.org/10.1177/0018720819848201
Nowak, A., Gradziuk, P., Jarosz-Angowska, A. (2025). Analiza porównawcza konkurencyjności rolnictwa i handlu rolno-spożywczego w krajach Grupy Wyszehradzkiej w ramach struktur Unii Europejskiej. Wieś i Rolnictwo, 2(207), 77–100. DOI: https://doi.org/10.53098/wir.2025.2.207/03
Özdeş, T., Berber, G., Çelik, S. (2011). Death cases related to tractor overturns. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 31(1), 133–141. DOI: https://doi.org/10.5336/medsci.2009-14526
Reynolds, S.J., Groves, W. (2000). Effectiveness of roll-over protective structures in reducing farm tractor fatalities. American Journal of Preventive Medicine, 18(4), 63–69. DOI: https://doi.org/10.1016/S0749-3797(00)00142-2
Rondelli, V., Casazza, C., Martelli, R. (2018). Tractor rollover fatalities, analyzing accident scenario. Journal of Safety Research, 67, 99–106. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jsr.2018.09.015
Surendran, A., McSharry, J., Di Domenico, R., Meredith, D., Meade, O., Malone, S., O’Hora, D. (2025). Deconstruction of farm machine-related safety interventions: A systematic review and narrative synthesis. Annals of Work Exposures and Health, 69(3), 233–250. DOI: https://doi.org/10.1093/annweh/wxae105
Wilkin, J. (2016). Instytucjonalne i kulturowe podstawy gospodarowania. Humanistyczna perspektywa ekonomii. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Wróbel, M. (2018). Modelowanie wypadków w technice rolniczej [unpublished master’s thesis]. Wrocław University of Environmental and Life Sciences. https://agris.fao.org/search/en/providers/125456/records/68b6df1d68d9e6806700d312
Zielińska, A. (2017). Struktura sezonowości wypadków przy pracy w przemyśle spożywczym. Studia i Materiały. Miscellanea Oeconomicae, 21(4), 117–131.
Zielińska, A. (2025a). Accidents in agriculture and human capital: Trend analysis and forecasting in the context of development economics. Annals of the Polish Association of Agricultural and Agribusiness Economists, 27(4), 208–222. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.4488
Zielińska, A. (2025b). Analiza wskaźnikowa wypadkowości w rolnictwie [Indicator analysis of accident rate in agriculture]. Turystyka i Rozwój Regionalny, 24, 159–168. DOI: https://doi.org/10.22630/TIRR.2025.24.27
Zielińska, A. (2026a). Assessment of the system, direction of changes, proposals for forecasting within the accident insurance system in Polish agriculture – implications for public policy. Ubezpieczenia w Rolnictwie. Materiały i Studia, 1(85), 225–247. DOI: https://doi.org/10.48058/urms/85.2026.10
Zielińska, A. (2026b). Compensation costs for work related accidents in Polish agriculture = Koszty odszkodowań wypadków przy pracy w rolnictwie polskim. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej = Problems of Agricultural Economics, 387(2), 112–130. DOI: https://doi.org/10.30858/zer/216971
Zielińska, A., Bajdur, W. (2019a). Analiza predyktorów ciężkości wypadków przy pracy w aspekcie zarządzania przedsiębiorstwami produkcyjnymi. In: N. Iwaszczuk, P. Łebkowski (eds.). Zarządzanie przedsiębiorstwem. Teoria i praktyka. Abstrakty (p. 82). Wydawnictwo Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN. http://www.kzp.zarz.agh.edu.pl/kzp2019_streszczenia.pdf
Zielińska, A., Bajdur, W. (2019b). Accident rates in Poland’s foodstuff industry from the perspective of occupational safety management in the European Union. Global Journal of Environmental Science and Management, 20(5), 72–77.
Zielińska, A., Bajdur, W. (2020). Occupational safety management in the European Union and soft factors in accident severity assessment. In: K.S. Soliman (ed.). Proceedings of the 35th International Business Information Management Association Conference (IBIMA), 1–2 April 2020 Seville, Spain. Education Excellence and Innovation Management: A 2025 Vision to Sustain Economic Development during Global Challenges (pp. 14347–14359). IBIMA Publishing. https://ibima.org/accepted-paper/occupational-safety-management-in-the-european-union-and-soft-factors-in-accident-severity-assessment/
Żywicka, A., Choina, P., Jarosz, M. (2021). Importance of legal regulations resulting from technical harmonization in the European Union for improvement of work safety of farmers in Poland. Annals of Agricultural and Environmental Medicine, 28(3), 378–384. DOI: https://doi.org/10.26444/aaem/141625
Pobrania
Liczba pobrań artykułu
Strony
Opublikowane
2026-08-31Jak cytować
Numer
Dział
